+ Reply to Thread
Page 237 of 237 FirstFirst ... 137187227233234235236237
Results 2,361 to 2,368 of 2368

Thread: Nghe Chuyện Hà Nội

  1. #2361
    Tran Truong
    Khách

    Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc _ Thụy Khuê _ Chương 12

    ● Về Kinh Bắc, Hoàng Cầm bị bắt, bị tù 18 tháng

    Hoàng Cầm, có những hành động bi tráng mang chất anh hùng ca, nhưng b́nh thường bản tính ôn hoà, ít chống đối trực tiếp, chủ trương dùng nghệ thuật để nói lên tư tưởng. Đối với các bạn trong NVGP, Hoàng Cầm, thuộc lớp đàn anh, nhưng b́nh đẳng hơn Văn Cao, chịu đựng, nhường nhịn anh em. Đặng Đ́nh Hưng, Trần Dần thường chê thơ Hoàng Cầm cổ. Văn Cao "mắng" Hoàng Cầm nhát.

    Trần Dần trong nhật kư, cũng chê Hoàng Cầm nhát, hay khai. Hoàng Cầm không chấp. Không chấp ai cả. Khi Tố Hữu từ trần, Hoàng Cầm viết bài điếu có câu: "Cầu Trời Phật cho anh được siêu linh tịnh độ trong khói trầm từ đài hoàn vũ quảng đại và nhân từ". Chỉ một ḿnh Lê Đạt hiểu và kiên tŕ bênh vực Hoàng Cầm. Đối với Lê Đạt, Hoàng Cầm là người can đảm chữ. Người làm thơ chỉ cần can đảm chữ. Lê Đạt luôn luôn có những nhận thức độc đáo.

    Tác phẩm chính trong thời kỳ NVGP của Hoàng Cầm là kịch thơ Trương Chi. Hoàng Cầm mượn h́nh ảnh tiếng hát để khẳng định không thể cưỡng bức nghệ thuật: "Tướng công vừa truyền lệnh / Khoá kín cửa lầu, lấp cả ḍng sông / Để không c̣n tiếng hát", th́ Mỵ Nương tha thiết yêu tiếng hát, đă năn nỉ người hầu gái: "Chị van em. Em đi t́m tiếng hát / Giấu tướng công, em lót áo, đem về"[47].

    Sau khi NVGP bị thanh trừng, tưởng rằng "Ḱnh vào lạch đă hết đường vùng vẫy"[48]. Nhưng không. Từ đông 1959 đến cuối xuân 1960, Hoàng Cầm đă làm xong Về Kinh Bắc, phản ảnh ư chí quật cường của nhà thơ trước băo tố dập vùi. Về Kinh Bắc được chép tay, truyền đọc như hầu hết những bài thơ khác của Hoàng Cầm. Tưởng đă yên thân. Ai ngờ. Tai nạn lại đến.

    Theo họa sĩ Bùi Thanh Phương, con trai họa sĩ Bùi Xuân Phái, sự việc như sau: Năm 1982, Trần Thiếu Bảo[49] định in Về Kinh Bắc với b́a của Văn Cao, đem bản thảo đến nhờ Bùi Xuân Phái vẽ phụ bản. Bùi Xuân Phái và con trai đều đọc, không thấy có ǵ là "phản động", ông nhận lời vẽ 6 bức. Trần Thiếu Bảo đến lấy tranh. Vài hôm sau được tin Hoàng Hưng bị bắt, bị quy kết tội "lưu truyền văn hóa phẩm phản động", bị đi tù cải tạo 39 tháng. Bản thảo cùng tranh Bùi Xuân Phái bị tịch thu. "Những ngày tháng đó chúng tôi thực sự đă sống lo âu sau khi nghe tin Hoàng Hưng bị bắt, Hoàng Cầm bị bắt, rồi Thiếu Bảo bị gọi lên thẩm vấn ... Trong vụ bản thảo "Về Kinh Bắc" này, nhà thơ Hoàng Cầm bị bắt giam 18 tháng, và tâm trạng của Bùi Xuân Phái khi đó là lo âu nơm nớp như cá nằm trên thớt"[50].

    Theo Hoàng Hưng, ông bị bắt v́ xin Hoàng Cầm một bản đưa vào Sài G̣n cho các bạn đọc. Cùng lúc ấy Nguyễn Mạnh Hùng (Nam Dao) định đưa bản thảo Về Kinh Bắc ra ngoại quốc để in. Chính quyền kết hợp hai việc lại để bắt Hoàng Hưng. Nguyễn Mạnh Hùng được báo trước nên không cầm bản thảo Về Kinh Bắc ra máy bay nữa.

    Sau khi bị giam 18 tháng, Hoàng Cầm được thả về, ông bị bệnh tâm thần từ 1985 đến 1987. Hỏi về nguyên do, bệnh trạng, Hoàng Cầm cho biết:

    "Sau khi tôi bị giam cầm 18 tháng, từ đó đến khi được về th́ những bác sĩ quen của tôi họ đều thống nhất một điểm là tâm thần của tôi tự nhiên nó bị ở hai dạng:

    - trước tiên là hoảng loạn,

    - thứ hai là trầm uất.

    ... Hoảng loạn một cách hết sức lặng lẽ. Ví dụ nghe một tiếng c̣i ô-tô và một cái ǵ như là frein ô-tô rít lên ở ngoài cửa -mà lúc bấy giờ tôi ở tít tận trong nhà cơ- nhưng khi nghe thấy như thế, vào lúc độ gần nửa đêm chẳng hạn, th́ tự nhiên tôi co rúm lại và hết sức sợ hăi. Nó như là một cái bản năng đấy, t́m chỗ trốn.(...)

    Thứ hai là dạng trầm uất. Có khi cả ngày tôi không nói một lời. Bạn bè đến, tôi vẫn cứ tỉnh táo đi pha trà mời mọi người có vẻ lịch sự lắm. Nhưng đến khi người ta hỏi tôi về bất cứ một cái ǵ đó th́ tôi không trả lời"[51].


    Còn tiếp ...

  2. #2362
    Tran Truong
    Khách

    Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc _ Thụy Khuê _ Chương 12

    ● Về Kinh Bắc và xà lim bộ.

    Trong băng ghi âm Hoàng Cầm kể lại giai đoạn này như một cuốn tiểu thuyết, chúng tôi chỉ tóm lược những ư chính, trong khi chờ đợi toàn bộ cuốn hồi kư được in ra, như một tư liệu trực tiếp về sự đàn áp văn nghệ sĩ dưới chế độ toàn trị ở Việt Nam:

    "Chúng tôi bắt đầu làm thơ lại ngay từ năm 1959. Đặng Đ́nh Hưng làm được tập thơ Cửa ô, tôi làm Về Kinh Bắc, Trần Dần làm Cổng Tỉnh và Lê Đạt làm những bài thơ về Yên Bái[52]. Tập Về Kinh Bắc tôi viết trong năm tháng, từ cuối năm 1959 đến đầu năm 1960, đêm nào cũng viết. Lối sáng tác của tôi là như thế, ví dụ như bài Lá Diêu Bông, những đêm trằn trọc không ngủ, th́ như có một giọng nữ văng vẳng đọc bên tai, từ đầu đến cuối, ḿnh chỉ việc ghi lại, mà phải ghi ngay, để độ 3, 4 phút sau là quên hết.
    V́ vậy, khi đi ngủ tôi luôn luôn có giấy bút để sẵn bên cạnh. Làm xong thơ, người đầu tiên tôi đọc cho nghe là một anh sinh viên văn khoa, tên Trần Sơn Nam. Anh nghe và chép lại, anh là người thuộc tập thơ Về Kinh Bắc của tôi từ năm 1960. Th́ ít lâu sau có dư luận trên Tuyên Huấn nói rằng: Ông Tố Hữu bảo bọn Nhân Văn bây giờ chúng nó phát điên, chúng nó làm thơ quái quỉ ǵ, không ai hiểu được.

    Năm 1973, tôi bị mời ra Sở Công An Hà Nội để cảnh cáo lần đầu. [b]Người tiếp là ông Nguyễn Doăn Nhạ, bảo: "Anh truyền bá những bài thơ có tư tưởng xấu cho thanh niên, sinh viên, rồi chúng đem truyền bá lẫn nhau để chửi Đảng. Chúng tôi là những người "canh-gác-cho-bầu-trời-tư-tưởng", gọi anh lên để cảnh cáo, anh phải thu hồi lại ngay tức khắc".[b/]

    Làm thơ ai chả muốn có người đọc, mà cái thơ nó đă đi ra, người ta đă thuộc ḷng rồi, tôi "thu hồi" làm sao được. Tôi chỉ hứa từ nay không phổ biến bất cứ cái ǵ nữa. Rồi tôi phải viết kiểm thảo độ hai trang, mất độ 2 tiếng, nói rơ tư tưởng trong thơ, đại khái chỉ có nỗi buồn, buồn hiu hắt, chứ chả có ǵ xấu. Rồi họ cho về. Từ đấy tôi chẳng đọc thơ, chép thơ cho ai nữa, sợ nhỡ nó bắt được. Nhưng tôi chép riêng cho tôi một tập rất đẹp, độ 200 trang, khổ giấy to. Tôi đưa ông Bùi Xuân Phái vẽ cho tôi 3 tranh minh họa đẹp lắm, ông vẽ cả chân dung tôi nữa. Sau lại có b́a của Văn Cao, b́a chỉ tŕnh bầy chữ, chứ không vẽ. Tôi giao cho Café Lâm giữ, dặn giữ kỹ, đừng cho ai đọc.

    Chín năm sau, 1982, Hoàng Hưng, là nhà thơ trẻ mà tôi rất quư, ở Sài G̣n ra Hà Nội bảo: "Anh chép cho em cả tập Về Kinh Bắc để em mang vào Sài G̣n. Trong ấy họ thèm khát lắm". Hoàng Hưng xin Minh Đức cho tôi 200 tờ giấy đẹp. Thế là tôi chép, mỗi đêm chép một ít, độ 10 ngày xong. Chép xong, tôi đưa cho Hoàng Hưng. Hoàng Hưng hẹn lúc 10g30, 11giờ, đêm 18/8/1982 ở nhà Trần Thiếu Bảo, anh Bảo cũng mở quán cà phê hay rượu ǵ đó, đến uống chén rượu chia tay, mai em về Sài G̣n, đi tầu thủy. Trong quán cũng c̣n một vài người khách.

    Tôi giao cho Hoàng Hưng tập Về Kinh Bắc, th́ Hoàng Hưng lại có sẵn b́a do anh Văn Cao tŕnh bầy và bốn tranh phụ bản của Bùi Xuân Phái. V́ Hoàng Hưng có nói với Bùi Xuân Phái và Văn Cao là em sẽ có tập Về Kinh Bắc của anh Hoàng Cầm, các anh cứ làm phụ bản, b́a cho em, khi nào anh ấy chép xong th́ em đóng thành một tập mang vào Sài G̣n. Hoàng Hưng khoe tôi cái b́a của Văn Cao và bốn bức tranh của Bùi Xuân Phái, có ba bức tôi thích lắm bởi v́ Bùi Xuân Phái đă đọc Về Kinh Bắc rồi và anh đă từng vẽ phụ bản cho tôi chín năm trước đây, bản tôi gửi Café Lâm.

    Một hôm tôi mượn bản Café Lâm cho một anh bạn cùng quê, đến uống rượu muốn xem. Xem xong anh ấy đă trả lại và tôi để trên bàn trước cửa sổ, vậy mà ngay đêm hôm ấy tôi t́m lại không thấy nữa, bản Café Lâm cũng có bốn phụ bản của Bùi Xuân Phái rất đẹp. Mất th́ sinh nghi. Mọi người bảo có lẽ cái tên Trần Tường Bách ǵ đó, nó lấy, nó là đứa thấy sách quư th́ ăn cắp, mà đă có lần nó mang giấy bút đến xin tôi chép cho vài bài thơ trong cuốn Về Kinh Bắc rồi, có lẽ nó lấy chăng?

    Trở lại việc tôi bị bắt, sau khi giao bản viết cho Hoàng Hưng tôi trở về nhà. Ngày hôm sau, 19/8 tôi vẫn bán rượu như thường. Đến sáng 20/8, khoảng 9 giờ, trong lúc vợ tôi đi chợ, ba người vào nhà, một anh tên là Phú và hai người lạ mặt bồng súng. Anh tên Phú đọc lệnh bắt, chiếu theo điều này, điều nọ, của bộ luật ... tên Bùi Đăng Việt -họ nhầm, tên tôi là Bùi Tằng Việt- sáng tác, tàng trữ, lưu hành những tài liệu -họ không nói là thơ- đồi trụy phản động. Lệnh: khám nhà, tịch thu tài liệu và bắt do Nguyễn Doăn Nhạ, trưởng pḥng Chính Trị Sở Công An Hà Nội, kư.

    Khám từ 9 giờ sáng đến 2 giờ chiều. Lấy đi tất cả, cả sách của con trai tôi đang học, nó đ̣i lại mới trả. C̣n bất cứ một cuốn sách, báo, một tờ giấy nào, có một chữ của tôi trên bià, trên trang, hay ở góc nào, là họ lấy mang đi hết. Họ tịch thu cả thư riêng của tôi. Vợ tôi xin lại những bức thư và thơ tôi viết cho bà ấy hồi chúng tôi mới quen nhau nhưng họ cũng không cho. Nhưng cái đau đớn nhất là họ tịch thu tất cả chữ của tôi, không một chữ nào tôi viết ra mà thoát, một chữ, một câu, một câu thơ, một bài thơ, một quyển thơ ... Lúc đó tôi đă bắt đầu viết kịch thơ Men đá vàng, ba màn viết xong được hai. Tôi nhớ màn đầu hay lắm. Nhưng bị tịch thu hết sạch, họ không để lại cho tôi một chữ nào !

    Từ năm 1984 đến bây giờ, tôi đă đ̣i rất nhiều lần, qua đơn, qua lời nói: đó là tài sản của tôi -không phải là tiền- phải trả lại cho tôi, nhưng không có kết quả. Sau này, Sở Công An Hà Nội có những người tốt, họ cũng muốn t́m lại cho tôi, nhưng t́m không ra. Nếu là "tài liệu phản động" th́ họ phải giữ lại để điều tra chứ? Tôi nghĩ là đă có lệnh đốt đi rồi. Ai ra lệnh đó chắc là họ không muốn sáng tác của tôi lưu lại cho đời sau, phải hủy, đó là số phận của tập Về Kinh Bắc và những bài thơ, những câu thơ, những chữ của Hoàng Cầm, năm 1982.


    Còn tiếp ...

  3. #2363
    Tran Truong
    Khách

    Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc _ Thụy Khuê _ Chương 12

    ♦ Vụ Về Kinh Bắc theo Hoàng Hưng

    Hoàng Hưng, bị bắt và bị tù 39 tháng, kể lại:

    "... Trong một lần ra Hà Nội vào cuối những năm 1970 hay đầu 1980 (...) tôi được nhà thơ khoe một bản thảo VKB do ông chép tay chữ rất đẹp, bay bướm uyển chuyển, có mấy phụ bản tranh của Bùi Xuân Phái vẽ các cô gái quan họ. Đó là tập bản thảo mà ông đă bán cho ông Lâm chủ quán cà phê chuyên sưu tầm tranh của các hoạ sĩ nổi tiếng ở Hà Nội, nay ông mượn lại, có lẽ để khoe với những người bạn mới, có thể là Việt kiều chăng? Nhân dịp, tôi đă xin nhà thơ chép cho ba bài Cây – Lá - Quả đem về Sài G̣n khoe vài người bạn văn nghệ “chui” vốn là dân Sài G̣n cũ (...).

    Trong chuyến ra Hà Nội tháng 8 năm 1982(...) Tôi đến chơi, lại nghe ông than là vừa bị mất tập bản thảo VKB mượn lại của Lâm cà phê (chắc hẳn CA đă lấy đi làm hồ sơ cho vụ án VKB đang chuẩn bị). Ông tỏ ra rất tiếc xót, v́ khó có cơ hội làm lại một tập đẹp như thế. Tôi hứng lên, nói sẽ làm lại cho ông một tập đẹp hơn thế. Ông bảo tôi đến gặp Trần Thiếu Bảo ở phố Bát Đàn, nhờ ông này mua giấy và bút bi loại tốt để ông chép. Trần Thiếu Bảo nhận lời ngay (...) Thế là việc chép tay VKB tiến hành. Tôi đồng thời đến xin Văn Cao một phác hoạ làm b́a tập thơ VKB, và xin Bùi Xuân Phái mấy phụ bản. Ít ngày sau, tôi vui sướng có trong tay một bức hoạ mấy cái lá bay (chắc là “lá diêu bông”) của Văn Cao và 4 phụ bản màu nước của Bùi Xuân Phái vẽ những cô gái quan họ nón quai thao áo tứ thân.

    Có một chi tiết mà những ngày đó tôi đă bỏ qua. Trong thời gian này, tôi hầu như ngày nào cũng đến quán rượu Hoàng Cầm để giục nhà thơ chép cho xong tập thơ. Một tối, tôi trông thấy trong quán có một người quen, anh nguyên là giáo viên cùng dạy học với tôi ở Hải Pḥng, nhưng đă chuyển về Hà Nội, nghe đâu làm ở Bộ Công an, v́ anh là cháu ruột ông tướng CA nổi tiếng Nguyễn Công Tài.
    Thấy tôi, anh cất giọng lè nhè như của người say rượu bảo: “Cái ông Hưng này đến là rách việc”. Tôi hồn nhiên không để ư, chỉ cười rồi đi ra. Sau khi bị bắt tôi mới đoán rằng anh bạn đồng nghiệp cũ có ḷng tốt cảnh báo để tôi khỏi sa bẫy. Nhưng lúc đó tôi hoàn toàn ngây thơ và tự tin việc xin thơ Hoàng Cầm chẳng có vấn đề ǵ mà phải đề pḥng!

    Ngày Hoàng Cầm hoàn thành việc chép VKB, tôi muốn nhân đó có một cuộc liên hoan nhỏ với các bậc đàn anh để ăn mừng và cũng là để chia tay lên đường vào lại Sài G̣n. Ông Trần Thiếu Bảo đề nghị làm ngay tại nhà ông ấy, như cũng để khai trương quán của ông. Đầu bếp là Phan Tại, nhà viết kịch và cũng là đồng phạm của ông trong vụ xử án “gián điệp phản động Nhân văn – Giai phẩm” năm 1960.
    Trong bữa ăn vui vẻ t́nh cảm dạt dào giữa những người cùng tâm sự (có Hoàng Cầm, Văn Cao, Bùi Xuân Phái, Trần Thiếu Bảo, Phan Tại; tôi tuy vong niên nhưng được các đàn anh cư xử như kẻ ngang hàng), ông Bảo khoe mọi người hai cái “b́a” cho tập VKB và tập thơ của tôi mà ông tŕnh bày theo lối siêu thực (...) Sau liên hoan, ông Bảo đề nghị tôi cho ông mượn tiếp tập ấy cùng với tập VKB vừa mới hoàn thành.

    Những ngày sau đó, tôi lo chuẩn bị để lên đường, nên định bụng trước khi đi mới đến nhà ông Bảo lấy lại hai tập thơ. Không hiểu sao ông Bảo rất sốt ruột, ngày nào cũng đến nhà bà chị tôi (là nơi tôi ở nhờ trong thời gian lưu lại Hà Nội) thúc giục tôi tới lấy! (Sau mới ngă ngửa ra là Trần Thiếu Bảo bị CA khống chế, phải làm chỉ điểm cho họ, ít ra là trong vụ VKB này. Nếu v́ lư do ǵ đó mà tôi không đến lấy hai tập bản thảo, th́ vụ án bị hẫng to!)

    Hoá ra họ đă sắp xếp rất chu đáo để “cất vó” VKB mà tôi là một con cá hẩm hiu ở đâu đến chui đầu vào lưới. Sau này một anh CA quen thân với gia đ́nh anh cả tôi c̣n cho biết họ đă bí mật theo dơi, quay phim tôi suốt nửa tháng trời mà tôi không hề để ư!
    Chiều 17/8/1982, sau khi sắp xếp xong hành lư để đi chuyến tàu tối xuống Hải Pḥng và sáng hôm sau đi tàu biển vào Sài G̣n, tôi đến nhà Trần Thiếu Bảo lấy lại 2 tập thơ. Vào trong quán, tôi thấy hai người đàn ông đang ngồi uống nước. Sau vào trại giam đi “cung” mới biết đó là ông Khổng Minh Dụ ở A25, sau này sẽ là Thiếu tướng Cục trưởng và cũng là “nhà thơ”, và anh Thuận, trợ lư của ông, sau này sẽ là Cục phó Cục chống Bạo lọan.

    Tôi cứ hồn nhiên cầm tập thơ đi ra, lên xe đạp phóng. Được một đoạn, bỗng có hai anh thanh niên đèo nhau xe gắn máy ép tôi vào lề đường. Hai anh nhảy xuống, giữ tôi lại, bảo: “Cái xe đạp anh đang đi là xe của chúng tôi bị mất cắp”. Tôi kinh ngạc, v́ tôi đang đi chiếc xe của bà chị ruột. Đang căi qua căi lại, th́ một công an mặc sắc phục ở đâu tiến tới, nói: “Các anh lộn xộn ǵ thế, mời về đồn giải quyết”.
    Đồn CA gần đấy là đồn Hàng Bạc. Vào trong đồn, anh CA xưng là đồn trưởng, yêu cầu tôi bỏ hết các thứ trong túi xách ra. Thấy tập bản thảo của Hoàng Cầm, anh ta hỏi: “Cái ǵ thế này? Thơ à? Thơ của ai đây?”. Tôi đáp: “Của Hoàng Cầm.” “Hoàng Cầm là ai? Anh ngồi đây đợi, cái này tôi phải xin ư kiến cấp trên”. Tôi ngu đến mức vẫn chưa biết đây chỉ là một màn bi hài kịch dàn dựng sẵn.

    Sau khoảng 20 phút chờ đợi, anh đồn trưởng bước vào, bảo: “Đây là ư kiến cấp trên”. Anh giở ra một tờ giấy, đọc: “Lệnh bắt và khám xét khẩn cấp” v́ tội “lưu truyền văn hoá phẩm phản động”. Thế là nhanh như cắt, hai anh thanh niên “mất xe đạp” lúc năy hiện nguyên h́nh là CA, áp giải tôi lên xe bịt bùng, đưa về … Hoả Ḷ!

    Ngày 20/8/1982 th́ đến lượt Hoàng Cầm bị bắt. C̣n Nguyễn Mạnh Hùng, khi ấy đang ở Sài G̣n chuẩn bị bay về Canada. May được Dương Tường kịp báo hung tin, anh gửi ngay tập bản thảo VKB cho Cao Xuân Hạo giữ, ra sân bay vô tang. (Tuy nhiên, khi khám xét hành lư của tôi, CA thu được một bức thư Hoàng Cầm nhờ tôi đưa cho Nguyễn Mạnh Hùng khi vào Sài G̣n, thư dán kín nên tôi không biết nói ǵ trong đó). Hùng bị cấm cửa về Việt Nam trong suốt 20 năm. (...)

    Kết cục của vụ án tóm tắt như sau: Hoàng Cầm sau mấy tháng bị giam th́ kiệt sức v́ bị khủng bố tinh thần liên tục mà lại không có nàng tiên nâu trợ lực, phải nhận tội phản động, chống Đảng, chống chủ nghĩa xă hội, chống chế độ, để mong sớm được ra.

    Tôi không thể nào quên cái buổi sáng ấy trong Hỏa Ḷ. Sau mấy tháng không thuyết phục được tôi thừa nhận VKB là “phản động”, CA để tôi nghỉ một hơi dài. Rồi bỗng một hôm tôi lại được gọi đi “làm việc”. Người CA đưa tôi vào một pḥng hỏi cung, nhưng không có ai trong đó. Mà lại có một tập giấy thếp viết sẵn để trên bàn. Tôi ṭ ṃ giở ra, th́ … trời ơi, đó là bản tự khai của Hoàng Cầm, tôi nhận ra chữ viết rất nắn nót, đẹp, của ông. Tôi đọc lướt, càng đọc càng hoang mang v́ ông nhận tuốt tuột các ư tưởng chống Đảng, đả kích chế độ … trong tập thơ.

    Để cho tôi một ḿnh đọc xong, người ta mới đưa tôi trở lại pḥng giam. Và họ bố trí rất khéo, để như t́nh cờ tôi gặp Hoàng Cầm đang ngồi ở cổng chờ (giữa khu trại giam và khu “làm việc” có một cái cổng lớn, sau khi “làm việc” xong phạm nhân ngồi đó chờ “quản giáo” ra nhận để đưa vào buồng giam).
    Tôi xông đến bên ông, hỏi gay gắt: “Anh nhận tội phản động thật à? Sao lại thế?” Hoàng Cầm cúi đầu xuống, không nói ǵ, từ khóe mắt ông lăn ra những giọt nước mắt.

    Đến tận hôm nay, nhớ lại những giọt lệ tủi nhục của nhà thơ đàn anh, ḷng tôi vẫn c̣n đau. Với tôi, tự buộc ḿnh phải hèn để có thể tồn tại là điều không ǵ đau hơn cho một kẻ sĩ."
    (Hoàng Hưng, Kỷ niệm 25 năm ngày ra tù (30/10/1985 – 2010), talawas.org ngày 18/9/2010, http://www.talawas.org/?p=24264, in lại trong Thơ Hoàng Hưng 1961-2005, HHEBOOKS2012, trang 375-391).


    Còn tiếp ...

  4. #2364
    Tran Truong
    Khách

    Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc _ Thụy Khuê _ Chương 12

    ♦ Hoàng Cầm bị bắt

    Hoàng Cầm thuật lại trong băng ghi âm:

    Tôi không hiểu tại sao ḿnh bị bắt. Lệnh bắt kư tên Nguyễn Doăn Nhạ, trưởng pḥng Chính Trị Sở Công An Hà Nội, với tội danh "sáng tác, tàng trữ và lưu hành những tài liệu văn hóa đồi trụy và phản động". Khám nhà và tịch thu tất cả bản thảo sách vở của tôi, vợ chồng tôi phải kư vào biên bản. Sau biên bản th́ lên ô tô bịt kín của công an đưa về Hoả Ḷ. Đến 2 giờ chiều, người tôi bă ra. Cái bệnh của tôi, nếu không có điếu thuốc lào hay thuốc phiện trong người th́ bị tháo dạ. Lúc họ đang khám, tôi xin phép đi sau, một anh công an chạy theo ngay, chắc họ sợ tôi vào nhà cầu tự tử chăng? Vậy cái tội của ḿnh chắc là nặng lắm.

    Vào tới Hoả Ḷ khoảng 2 giờ 30, phải ngồi ngay vào bàn an công an để nhận diện và kư vào tất cả các thứ đă bị tịch thu, từ cái phong b́, cái thư, miếng giấy vụn đến bản thảo, sách, vở ... Không được ăn ǵ từ sáng đến giờ, tôi hoa mắt không biết ḿnh đă kư những ǵ, trong khoảng từ 2 rưỡi đến năm giờ, có phải tất cả là của ḿnh không? Trước khi đi vợ tôi chỉ kịp nhét vào tay tôi gói xôi với miếng chả và họ cho phép nhận, nhưng có kịp ăn đâu, đến năm giờ chiều th́ tôi cũng chẳng nhớ là ḿnh nhét nó ở đâu, chắc khô cứng rồi.

    Khoảng 5g30, 6g, anh Phú dẫn đến một hành lang trên có cái bàn bảo nằm nghỉ ở đấy. Rồi khoảng 7 giờ tối họ đưa tôi vào một cái pḥng rộng, đông người.

    Một người đến hỏi làm sao mà bị bắt, tôi nói tôi làm công tác văn hóa, bị nghi viết tài liệu phản động. Nhà văn à? Tên ǵ? Tôi bảo tên Hoàng Cầm. Trong pḥng có vài người biết tôi: Hoàng Cầm Bên kia sông Đuống phải không? Tối hôm kia cũng có một phạm nhân là nhà văn trẻ tuổi hơn bác tên là Hoàng Hưng vào đây. Tôi giật ḿnh: Thế là Hoàng Hưng đă bị bắt ngay đêm hôm kia rồi! Anh ấy vào đây lúc 3 giờ sáng, sáng hôm sau th́ bị chuyển sang buồng khác. Thôi bác vào nằm đây, có tuổi lại yếu đuối, nếu chúng nó có hỏi ǵ th́ trả lời tử tế, không nó đánh phủ đầu cho một trận th́ chết, bác yếu quá không chịu nổi đâu. Lúc bị bắt tôi giấu được một cục thuốc phiện đem đi, người bạn tù chỉ cho tôi cách vo và giấu vào chân răng để lúc bị khám không mất. Gặp bạn tù tử tế thật ấm ḷng.

    Sáng hôm sau họ đến gọi Bùi Đăng Việt mang "nội vụ" -tức là ba lô, chả hiểu tại sao lại gọi là nội vụ- lên cung. Họ dẫn vào pḥng quản trị, có hai người ngồi chờ, một người bảo: "Hoàng Cầm đấy à? Tôi là Nguyễn Doăn Nhạ, đây là anh Nguyễn Trọng Cường, trưởng Pḥng Điều Tra Xét Hỏi".

    Ông Nhạ nói đại khái: "Bất đắc dĩ tôi mới phải đưa anh đến đây, tôi không hỏi cung anh đâu, hỏi cung không phải là việc của tôi. Chắc anh c̣n nhớ 10 năm trước tôi đă gọi anh lên v́ chuyện thơ phú rồi, mà anh vẫn cứ tiếp tục truyền bá tư tưởng chống Đảng khắp nơi, ra cả nước ngoài. Đảng đă khoan hồng, không bắt anh đi cải tạo, từ năm 1955 đến nay là hơn 20 năm rồi mà anh vẫn chứng nào tật ấy ..."

    Ông Nhạ nói dài ḍng lắm, tôi chỉ ngồi nghe v́ họ có hỏi ǵ ḿnh đâu. Rồi đến ông Cường: "Tôi Trọng Cường trách nhiệm điều tra, hôm nay anh tạm về nghỉ, ngày mai anh suy nghĩ sẵn rồi phải khai cho thật, thật rơ ràng minh bạch, khai hết, không phải với tôi đâu mà với các cán bộ mà tôi cử ra!"

    Tôi bị giam trong một pḥng 28 người, chật và nóng. Pḥng bên cạnh giam những đứa trẻ vị thanh niên, có đứa mới 12 tuổi. Bữa cơm tù đầu tiên: năm người chung nhau một bát rau muống, một bát nước canh (nước luộc rau muống) và một điă muối.


    Còn tiếp ...

  5. #2365
    Tran Truong
    Khách

    Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc _ Thụy Khuê _ Chương 12

    ♦ Kiểm điểm

    Hai lần kiểm điểm bị ông Nhạ bảo là giả dối, không thành thật nhận lỗi, xoá đi. Lần kiểm điểm thứ ba, sau khi bị bắt độ một tháng, vẫn do anh Hoà và anh Tú ghi chép. Họ vẫn đem tập Về Kinh Bắc ra như hai lần trước, vẫn đọc từng bài, dở từng trang như để hướng dẫn ḿnh: Câu này ám chỉ ai? Câu kia nói cái ǵ? Ám chỉ cái ǵ? Nói đến vần đề ǵ của Đảng? Anh phải kiểm điểm thật kỹ, chứ như hai lần trước là vứt đi. Tôi mong anh nói thật, c̣n nếu anh cứ lập lờ như thế th́ anh phải ở trong Hoả Ḷ này không biết đến bao giờ.

    Đến lần thứ ba th́ tôi thực sự hoang mang. Biết viết thế nào để làm vừa ḷng các ông ấy? Nhận tội th́ nhận tội ǵ? Tôi có làm ǵ đâu? Tập Về Kinh Bắc chỉ toàn là hoài niệm buồn, tôi viết từ tháng 9 năm 1959 đến tháng 3 năm 1960, cả thảy gần 50 bài, mà ḿnh cũng không oán giận ai, thơ là thơ, là sự rung động của chính ḿnh, nó từ vô thức mà ra, th́ ḿnh "kiểm điểm" thế nào được cơ chứ?

    Lần này, họ có hai thái độ: thứ nhất, răn đe, dọa nạt về cái chết: án tử h́nh, xử bắn, treo cổ. Anh Hoà luôn luôn nói thẳng chứ không quanh co ǵ: Tội của anh đáng treo cổ, anh phải chui đầu vào tḥng lọng th́ mới hiểu thế nào là chuyên chính vô sản, chứ cứ để cho các anh tự do, các anh toàn viết bậy, toàn làm thơ bậy. Dưới thời phong kiến th́ họ chém, ở Âu Châu th́ họ treo cổ.

    Cứ vài ngày ông Nhạ lại gọi lên nói riêng, ông bảo: "Văn nghệ sĩ các anh th́ lắm tṛ lắm, ví dụ anh Văn Cao phê đàn em: Thơ mày có chất lắm đấy!" Thấy tôi mỉm cười v́ ông bắt chước đúng giọng Văn Cao, ông ta trấn áp ngay: "Này tôi nói chuyện thế thôi chứ Văn Cao không phản động như anh đâu, anh cười cái ǵ!"

    Trong hơn 10 ngày, mỗi ngày tôi phải lên ngồi như vậy, phải sống cực kỳ căng thẳng, bứt rứt, phải đối phó với những bất trắc, rồi cuối cùng, tôi cũng phải viết bài kiểm thảo, lần này tôi viết ba trang nhận tội, đại ư: "Tôi có bất măn chủ nghiă Xă Hội. Sau NVGP, tôi oán chế độ, oán lănh đạo, oán Đảng đă gây ra nhiều chuyện đau buồn cho đời sống của tôi, và tôi đă làm những bài thơ chống đối chế độ trong tập Về Kinh Bắc". Tôi cũng muốn thoả măn các ông ấy để họ tha ḿnh về, v́ ḿnh có phải là người khí tiết ǵ đâu, tôi không phải là Hoàng Văn Thụ hay Vơ Thị Sáu, giá thời trước mà ḿnh làm ǵ, bị Pháp bắt, nó tra tấn, không khéo ḿnh cũng khai bậy khai bạ để thoát thân.

    Lần kiểm điểm thứ ba, anh Ḥa đe dọa: "Tội thằng tướng ngụy, điều khiển một sư đoàn đánh trận, có thể giết hàng ngh́n hàng vạn người Việt Nam. Tội nó to lắm, đáng xử bắn một lần, nhưng cái tội của Hoàng Cầm, đầu độc tâm hồn hàng triệu người Việt Nam, kích thích hàng triệu người chống Đảng, tội đó nặng gấp trăm lần tội thằng tướng ngụy".

    Trong lần kiểm điểm thứ nh́, ông Nhạ nói: "Được rồi tôi sẽ cho anh gặp con gái anh!". Mới nghe tôi tưởng thật, chắc con Loan[53] ở xa nó về, ông ấy tử tế cho ḿnh gặp nó. Đêm nằm nghĩ lại th́ hoá ra nó bảo cho ḿnh gặp con gái mà con gái ḿnh là Bùi Hoàng Yến nó mới chết, vừa cúng 100 ngày cho nó th́ hôm sau bị bắt! Thế là họ cho ḿnh xuống âm phủ chứ ǵ! Nghĩ ra điều đó, tôi giật ḿnh, tôi sợ thật, và tôi biết là họ có thể làm điều đó bất cứ lúc nào.

    C̣n một lần ông Nhạ đưa cho tôi xem một bài báo ở Paris, h́nh như báo Quê Mẹ hay Đất Mẹ ǵ đó, họ phân tích bài thơ Lá Diêu Bông, họ bảo chị là Đảng Cộng Sản c̣n em là văn nghệ sĩ. Bài thơ có nghiă là Đảng bắt văn nghệ sĩ phải làm tay sai cho ḿnh, khi làm rồi th́ Đảng lại phủi tay, cho rằng chả có ǵ xứng đáng cả.

    Trong suốt một tháng giời tôi bị họ bao vây, áp chế tư tưởng, đă khai rồi c̣n bị bác bỏ, phải làm lại từ đầu, tôi như mê hoảng. Sau khi đưa bài kiểm điểm lần thứ ba cho anh Hoà, hai hôm sau ông Nhạ lại gọi lên.

    Trước tiên ông ấy nói: "Anh có tiến bộ đấy! Lần này anh chiụ nhận tội chống Đảng, chống chủ nghiă xă hội, nhưng mà nhận chống suông như vậy là chưa được, anh phải nói rơ: Trong câu thơ nào? Anh dùng những chữ ǵ? Anh ám chỉ cái ǵ? Ám chỉ ai? Anh phải nói thật tỉ mỉ, rành rọt ra, chứ viết suông như thế này là vô ích. Chúng tôi thừa hiểu anh chống như thế nào, tôi là đại tá, không dốt nát ǵ đâu, tôi đă học đại học, đă đọc rất nhiều sách. Bài Lá Diêu Bông của anh, lúc đầu thực sự tôi chả hiểu ǵ lắm đâu, chỉ cảm thấy không phải thơ t́nh hoàn toàn. Nhưng nhờ bài báo Quê Mẹ, chúng tôi mới hiểu anh chống Đảng một cách hết sức thâm độc, anh dùng chữ thật tuyệt vời, bài thơ của anh càng được truyền bá trong quần chúng, tác hại chống Đảng của anh càng lớn mạnh, sâu sắc".

    Tôi chỉ nói lại được vài câu: "Giữa tôi là Hoàng Cầm ngồi trước mặt ông đây là một công dân, sống dưới sự quản lư của nhà nước, chưa có tội ǵ, và một kẻ viết bài báo ở Paris, cố t́nh mượn bài Lá Diêu Bông để chửi Đảng, chửi nhà nước, ông tin ai hơn?"

    Ông đại tá cười khinh bỉ, rất bề trên, bảo: "Tôi tin người này hơn anh, v́ họ hiểu anh lắm, c̣n anh là văn nghệ sĩ, anh giả trá, anh quá quắt lắm, làm sao mà tin anh được! Từ thời Nhân Văn chúng tôi đă không tin anh rồi, chúng tôi đă hết sức giáo dục anh, đă cải tạo anh, tưởng để anh viết những bài tốt cho nhân dân, chứ anh lại cứ tiếp tục viết những bài như thế này th́ tin anh sao được. Chính nhờ bài báo này, chúng tôi mới biết anh chống Đảng và nhân dân như thế nào. Anh gọi người chị là Đảng, và anh hay văn nghệ sĩ là em, chúng tôi làm sao biết được. Chính người này đă vạch ra bản chất của anh, họ nói rất đúng và tôi tin họ. Anh chửi Đảng một cách sâu sắc như thế, thâm trầm và nham hiểm như thế, tôi mong rằng anh phải phân tích rất kỹ, th́ anh mới sửa được. Tôi yêu cầu anh làm lại."

    Tôi căi thế nào cũng không được.

    Ông Nhạ bắt tôi về viết lại kiểm điểm lần thứ tư.


    Còn tiếp ...

  6. #2366
    Tran Truong
    Khách

    Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc _ Thụy Khuê _ Chương 12

    Trước khi về, ông ấy nói rất tự nhiên như chuyện chơi:

    "Chúng tôi là đảng viên mà khi có việc phải xử tử ai th́ cũng rất đau ḷng. Như cái thằng Hùng nó giết cô Thuận, con một cán bộ ở phố Phạm Đ́nh Hổ đấy, đến hôm xử bắn nó, chúng tôi cũng vẫn cho nó một cái áo quan và một nén hương. Chúng tôi chỉ có nhiệm vụ giáo dục thôi, mà nếu giáo dục không được th́ đành phải lấy tử h́nh mà xử.
    Sự thực chúng tôi chẳng muốn giết ai, nếu mọi người đều theo đúng chính sách của Đảng, th́ đều được sống yên vui cả. Các anh đă được đi cải tạo rồi, đă được sống thâm nhập vào đời sống nhân dân rồi, đă biết họ khổ như thế nào rồi, mà các anh vẫn chống lại nhân dân, th́ cuối cùng chúng tôi cũng đành phải tính đến chuyện tử h́nh thôi.
    Anh phải tự cứu lấy anh, anh về làm lại đi, lần này mong anh làm tốt, anh nên nghĩ đến vợ con anh, nên giác ngộ, nhận lỗi đầy đủ, th́ chúng tôi cho anh về. Lần này tôi mong là lần cuối cùng, từ lúc NVGP đến giờ cũng gần 30 năm, chúng tôi vẫn chờ đợi, mong các anh thay đổi tốt hơn, để giúp đỡ các anh, th́ anh lại sổng ra tập Về Kinh Bắc, mới biết tâm hồn anh đen tối, tồi tệ, tới mức nào".

    Thế là hết đợt ba, đêm đêm nằm trong Hoả Ḷ tôi luôn luôn bị day dứt giữa cái có thực và cái không thực: Rơ ràng ḿnh viết tập Về Kinh Bắc là do cảm xúc nó tràn ra thành chữ, ta gọi là vô thức tuôn ra, có cái buồn, cái u ám, là tâm cảnh ḿnh thế thôi, mà bây giờ phải nhận là có chủ ư chống Đảng một cách sâu sắc, nhận một cách chi tiết, th́ ḿnh làm thế nào?
    Thành ra khổ lắm, tôi bị dằn vặt. Cả thời gian kiểm điểm lần 4 tôi mất ngủ, ngày th́ phải viết, có ngày chỉ viết 3, 4 câu. Họ không thúc giục nữa, họ cứ để anh tự do. Chúng tôi sẵn sàng chờ. Kiên nhẫn chờ. Trong khi ấy th́ ruột gan ḿnh như lửa đốt, nghĩ đến vợ con th́ thương lắm. Lỗi tại ḿnh hết cả. Tại ḿnh làm khổ vợ con. Tại sao lại không viết văn ca ngợi cuộc sống, mà lại viết những câu thơ buồn như thế này. Dần dần tôi thấy có lẽ đó là tội thật chứ không phải người ta bắt ḿnh nhận tội.

    Và đó là chặng đường tôi đă đi từ giai đoạn ba sang giai đoạn bốn: Ḿnh tự nhận ḿnh từ một người không có tội thành một người có tội thật. Và khi viết xong cái kiểm điểm số 4, được người ta chấp nhận và hoan nghênh, th́ ḿnh đă chấp nhận là ḿnh có tội một cách thành thực, chứ không phải do thủ đoạn. Bởi v́ nếu ḿnh c̣n có thủ đoạn th́ nó lại ḷi ra, họ biết ngay.

    V́ vậy, những ǵ ḿnh viết trong bản kiểm thảo số 4, phải hoàn toàn là thành thật, ḿnh nhận lỗi của ḿnh, chứ không phải bị ai truy bức ǵ cả. Tại sao ḿnh lại không làm đúng đường lối của Đảng? Tại sao ḿnh lại chống Đảng? Để cho vợ con khổ, là lỗi tại ḿnh.

    Về sau này tôi mới thấy rơ cái " giỏi " trong phương pháp của những người lănh đạo để cải tạo tư tưởng trí thức. Nhưng lúc bấy giờ tôi chưa nhận ra, chỉ biết là từng đêm, từng đêm ḿnh tâm niệm là ḿnh có tội thật và khi ḿnh phải viết bản kiểm thảo số 4, th́ phải viết theo đúng ư ông Nhạ, nghiă là không thể nhận lỗi suông, mà anh phải giải thích rơ câu thơ: "Em đi đêm tướng điều sĩ đỏ" là thế nào? Anh coi "tướng điều sĩ đỏ" là mầu đỏ của cộng sản sản chứ ǵ? Những cái gọi là Hồng Quân, hay Hồng Trường là tượng trưng cho giai cấp vô sản, anh c̣n lạ ǵ nữa?"

    Lúc đó tôi lại nghĩ: Không khéo câu này ḿnh chống lại thật, dù lúc làm ḿnh không nghĩ thế, nhưng trong thâm tâm, trong đáy ḷng ḿnh, ḿnh không quy phục, ḿnh thù ghét cộng sản từ trong máu rồi, cho nên nó tự viết ra như vậy, và điều này, tự ḿnh nhận ra như thế.

    Bản kiểm điểm số 4 mang tính chất: Ḿnh nhận là ḿnh sai thật, là ḿnh có chống Đảng thật, không phải ḿnh cố ư chống Đảng, mà cái bản chất ḿnh nó chống Đảng như thế. Tất nhiên là có thêm cả các điều kiện khác nữa: trong khi đó th́ ông Nhạ và cậu Hoà luôn luôn dọa tử h́nh, treo cổ, xử bắn. Mỗi lần lên cung, họ khủng bố tinh thần đến cực độ như thế, về lại pḥng giam, th́ các anh em tù, thay v́ động viên tinh thần cho ḿnh đỡ sợ hơn, th́ họ lại, mà không phải một người đâu, cả 4, 5 người tù, từ những người đă tự giác để được làm quản lư tù nhân, đến những tù nhân, họ đều tỉ tê bên cạnh: "C̣n cái ǵ th́ bác nói hết đi, khai hết đi để về với vợ con, nếu không th́ chỉ làm phân bón sắn ở Thanh Chương thôi. Người ta chả cần giết ngay đâu, người ta chỉ đưa vào Thanh Chương 6 tháng, rồi xác của bác người ta chôn bên cạnh gốc sắn, th́ có phải bác làm phân bón cho sắn không?" Tôi chỉ nghe nói Thanh Chương là một huyện miền núi, khỉ ho c̣ gáy, gần Nghệ An, có một trại cải tạo. Người tôi nó đă mềm ra như sứa rồi, không có lúc nào mà ḿnh tham sống sợ chết như lúc ấy.

    Bản kiểm điểm thứ 4 tôi nhận hết tội có phân tích hẳn hoi theo đúng ư ông Nhạ.

    Sau khi thông qua bản thứ 4, tôi được nghỉ độ 3 ngày. Sau đó lại gọi lên cung, có cả ông Nhạ và ông Cường, lần này có cả kẹo bánh nữa. Ông Nhạ nói: "Đọc bản kiểm điểm thứ 4 của anh, tôi cảm động lắm, thấy anh thành thật nhận lỗi, và đă phân tích cái tội của ḿnh, từng câu, từng chữ. Tuy thế vẫn c̣n chưa đủ đâu, nhưng đă có tiến bộ rơ ràng. Hôm nay gọi anh lên đây để hoan nghênh anh, nhưng c̣n nhiều bài anh mới chỉ lướt qua thôi, anh c̣n phải suy nghĩ sâu xa nữa, nhưng như thế này cũng tạm đủ rồi, anh tự thấy được tội lỗi của ḿnh, th́ mới có thể về sống yên ấm tuổi già được".

    Hôm ấy tự ông Nhạ pha trà rồi cả anh Hoà anh Tú cũng phục vụ, c̣n mời tôi thuốc lá nữa, ra vẻ rất b́nh đẳng thân mật. Hôm sau ông Nhạ lại gọi tôi lên và nói: "Hôm qua tôi chỉ đưa cho mấy nhà báo như Hà Nội Mới, Công An Nhân Dân, báo quân đội ... đọc bản kiểm thảo của anh, họ xin được đăng báo ngay nhưng tôi không cho, như thế đủ biết chúng tôi muốn giữ uy tín cho anh đối với nhân dân chứ có muốn bêu xấu anh đâu. Đấy! Cái độ lượng của Đảng là như thế đấy! Chúng tôi chẳng có ác ư ǵ với anh cả!
    Vậy tôi đề nghị thế này: cái bản kiểm điểm của anh vừa viết xong, có một phóng viên báo Công An Nhân Dân muốn trực tiếp phỏng vấn anh, một nhân vật chủ chốt của báo ấy đấy, vậy anh chuẩn bị sẵn, sáng mai 9 giờ, anh Ḥa và anh Tú đưa anh lại gặp người phóng viên, chúng tôi sẽ thu băng cuộc phỏng vấn và anh cứ nói y như bản kiểm điểm. Tôi yêu cầu anh phải nói tự nhiên, như là câu chuyện tâm sự trao đổi với bạn hữu, chứ không phải như đọc dictée đâu, kẻo nghe, người ta lại hiểu lầm là có lẽ bị công an bắt buộc chăng. Anh biết đấy từ trước đến nay chúng tôi có bắt buộc anh cái ǵ đâu, anh tự nguyện cả đấy chứ!"

    Sáng hôm sau, từ 8g30, anh Hoà đă cho giấy gọi. Theo đúng lệnh ông Nhạ, không được mặc áo tù, phải cho mặc quần áo tử tế là liếc đàng hoàng. Nhưng anh Hoà bảo vội quá không chuẩn bị kịp, nên tôi chỉ mặc áo quần thường, lấy trong ba lô.


    Còn tiếp ...

  7. #2367
    Tran Truong
    Khách

    Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc _ Thụy Khuê _ Chương 12

    Sau gần hai tháng giời bị giam, hôm ấy tôi được ra phố, đi theo anh Ḥa và anh Tú ra khỏi Hoả Ḷ, xuống phố Dă Tượng, sang Trần Hưng Đạo, tức là đến văn pḥng Sở Công An. Họ dẫn ḿnh đến cái buồng khá rộng, để thu băng, đă có ông Nhạ ngồi sẵn đấy với một người lạ.
    Ông Nhạ nói ngay: "Tôi giới thiệu với đồng chí nhà báo đây là Hoàng Cầm, tội phạm chính trị văn hóa văn nghệ. Tôi cho phép nhà báo tự do hỏi, anh Hoàng Cầm phải trả lời thật đúng như anh đă kiểm điểm". Ông Nhạ cũng không giới thiệu tên người nhà báo là ai. Anh nhà báo nói giọng bằng hữu: "Anh Hoàng Cầm à, từ xưa tôi vẫn mến tài anh, tôi biết anh có sai phạm, bị bắt giam; ông trưởng pḥng có cho biết anh đă có một vài giác ngộ, tôi muốn đến để phỏng vấn anh".

    Ông Nhạ bảo: "Anh Hoàng Cầm đứng dậy! Đứng nghiêm!" Thế là ḿnh đứng dậy. Ông Nhạ nói: "Anh khai lại lư lịch, bị bắt từ bao giờ, tội ǵ,... nói lại". Thế là ḿnh khai: "Tôi tên là Bùi Tằng Việt, sinh ngày ... tham gia cách mạng ... tham gia NVGP ... gần đây tôi lại có ư thức chống Đảng ... nhưng tôi được sự giáo dục của các cán bộ công an nên tôi đă giác ngộ ... tôi đă viết bản kiểm điểm được ban lănh đạo công an chấp nhận".

    Đến đây ông Nhạ bảo: "Anh ngồi xuống!" Và quay sang anh nhà báo: "Bây giờ xin nhà báo tự do muốn hỏi ǵ th́ hỏi". Anh nhà báo chỉ hỏi mỗi một câu: "Anh Hoàng Cầm, anh tự kiểm điểm lỗi của anh như thế nào, xin anh cho biết". Bấy giờ anh Ḥa đă đem cái bản kiểm điểm để trước mặt tôi, và ḿnh đă được chỉ thị của ông Nhạ là không được đọc như chính tả, mà phải "nói" một mạch tự nhiên như nói chuyện với một người bạn.

    Sau này nghĩ lại mới thấy là họ có phỏng vấn cái quái ǵ đâu. Cái anh nhà báo đó chỉ hỏi có mỗi một câu, để lấy cớ cho ḿnh đọc bản kiểm điểm. Lúc anh ta hỏi cũng như lúc ông Nhạ nói, th́ máy ghi âm nó không bật, chỉ khi ḿnh khai lư lịch và đọc bản kiểm điểm, nó mới bật máy lên thôi! Hoá ra là nó thu băng ḿnh tự đọc bài kiểm điểm của ḿnh!

    Về lại Hoả Ḷ, th́ từ hôm sau, ngày nào ḿnh cũng lại bị gọi lên hỏi cung từ 8g30 đến 11g30, không biết trong bao nhiêu ngày nữa, để bổ sung bản kiểm điểm; tức là phải viết, phải kê khai tất cả những quan hệ với bất cứ ai -bạn Nhân Văn không kể, v́ họ biết rơ rồi- các quan hệ thân sơ, kể cả khách đến uống rượu ở quán nữa.

    Khi được về, tôi mới biết những người ḿnh kể tên ra đều bị gọi lên công an hết, bị hỏi cung, kiểm điểm: Tại sao anh quen với Hoàng Cầm? Tất cả những người đó đều bị truy tội đă quen với Hoàng Cầm, đă đọc thơ Hoàng Cầm, đă ca ngợi thơ Hoàng Cầm ... Ví dụ cái băng cassette tôi ngâm thơ để gửi tặng cô Cần Thơ ở Pháp, thu băng ở nhà ông Hoàng Lập Ngôn, tôi phải khai rơ hôm ấy có những ai ... Nói chung, tất cả những người có tên trong bản kiểm điểm của tôi, mặc dù tôi không khai man cho ai cả, trừ ông Hoàng Lập Ngôn không phải lên v́ già yếu quá, đều bị gọi lên kiểm điểm. Họ cũng chẳng khai thác được ǵ, nhưng ḿnh thấy cuộc đời, khi người ta sợ hăi quá, th́ người ta có thể làm cái việc bị đánh giá là phản bội.

    Sau lần kiểm điểm thứ 4, bẵng đi một tháng, không thấy gọi lên cung, không được gọi lại "nhớ", bởi v́ đi cung th́ c̣n được uống chén nước trà, đôi khi được hút điếu thuốc lào, lại được gặp cậu Tú, tôi c̣n nhớ rơ tên cậu là Đỗ Anh Tú, người thật t́nh tử tế, chỉ làm nhiệm vụ ghi chép, chứ không nói một câu nào xúc phạm. Những ngày ở Hỏa Ḷ, tôi nhớ mỗi cậu Tú, không như anh Hoà, giọng Huế ngọt mà đe dọa, anh Hoà thâm hiểm lắm.


    Còn tiếp ...

  8. #2368
    Tran Truong
    Khách

    Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc _ Thụy Khuê _ Chương 12

    ♦ Xà lim bộ

    Hôm nay họ lại gọi lên gặp ông Nhạ, lần này ông bảo: "Chị Yến vợ anh có làm cái đơn xin tha cho anh, nộp lên phường. Chúng tôi định đưa anh về khu phố nhân dân để anh báo cáo tội của anh cho nhân dân góp ư kiến. Nhưng chị Yến đến xin chúng tôi đừng làm thế, xấu hổ cho chồng tôi lắm, chồng tôi là nhà văn th́ để cho Hội Nhà Văn xét xử chứ đưa ra người dân khu phố, họ có biết ǵ về văn chương đâu mà xử, nhục cho chúng tôi lắm, xin các ông đừng làm thế. Vậy thể t́nh chị Yến, chị ấy cũng có tuổi rồi, chúng tôi không đưa anh về khu phố cho người ta phê phán nữa. Chị ấy là người tốt đấy, thế mà anh cứ chống đối măi làm khổ chị ấy. C̣n cái đơn của chị ấy th́ chúng tôi đang xét, tội của anh nặng lắm c̣n phải đợi lệnh trên đă."

    Tôi ăn cái Tết đầu tiên trong tù, vợ tôi gửi quà từ chiều 30, nhưng quá giờ, nên đến mùng bốn họ mới đưa, bánh chưng, nhát gị mỏng, mọi thứ thiu cả.

    Anh Hoà nói: "Chuyện chị Yến làm đơn xin tha cho anh, th́ trên đang xét, tôi thấy ông Nhạ cũng có thể tha cho anh được, nhưng v́ anh mắc vào cái vụ NVGP từ năm 56, năm nay là 83 rồi mà anh vẫn c̣n cái tội này, nên chúng tôi phải thỉnh thị lên trên Trung Ương, lên Bộ Chính Trị, lên Chính phủ. Chúng tôi nhận được lệnh chuyển anh lên trại giam của Bộ để xét tội trạng của anh. Anh về sửa soạn sáng mai chuyển trại". Tôi hoàn toàn tuyệt vọng v́ trước đây ông Nhạ có bảo: "Có thể tha cho anh về trước Tết".

    Trong hơn tháng cuối ở Hoả Ḷ, tôi ở cùng pḥng với Huỳnh Minh Tuấn con trai ông Huỳnh Tấn Phát. Tuấn bị bố bắt bỏ tù v́ tội tổ chức cho người vượt biên. Tuấn rất quư tôi, vài ngày xoay cho tôi một điếu thuốc lào, thỉnh thoảng một quả chuối hay cái kẹo, làm tôi đỡ khổ. Tôi về kể với Tuấn là mai chú phải chuyển trại, chẳng biết trại nào. Nó bảo ngay: "Chú phải lên xà lim bộ đấy! Xà lim bộ, tức là Bộ quản lư. Bộ đây là Bộ Công An". Tôi hỏi: "Ở đâu, có xa Hà Nội lắm không? Nó bảo: "Gần thôi, về phía Thanh Tŕ".

    Ngày mồng 5 Tết, tháng 2/1983[54] tôi phải chuyển trại. Ô tô đi xuống đường Hà Đông, rồi rẽ theo ven sông Tô Lịch, qua làng Kim Lũ, đi thêm độ 2 cây số nữa, đến một nơi như dinh tuần phủ hay tổng đốc ngày xưa, họ dẫn tôi vào, trao cho anh quản giáo.

    Xà lim là phiên âm tiếng cellule của Pháp, tức là giam pḥng riêng, biệt giam. Tôi được dẫn đến một dẫy nhà một từng, xây từng căn một, mỗi căn có độ 9, 10 pḥng, mỗi pḥng cách nhau một bức tường, trên có chăng giây điện, cửa xúc xích sắt khoá kín.

    Vắng lắm, dường như chả có ai bị giam ở đấy. Quản giáo sai tự giác lấy cho tôi một cái bô với một cái chiếu. Anh này nói đùa: "Bác già như thế này mà c̣n vào xà lim làm ǵ!" Pḥng tôi dài rộng 2m trên 3m. Khi hai người đi ra ḿnh mới thấy cái cảm giác bị ném vào sa mạc Sahara, ở đây không có sự sống của con người. Thấy tiếng kẻng th́ anh tự giác đem cơm lên. Cơm nước cũng khá hơn: một bát cơm, một bát canh, tức là canh rau muống có cho muối sẵn. Rau muống ở đây non hơn; c̣n ở Hoả Ḷ chỉ toàn gốc, xơ, rau cho lợn ăn.
    Có lẽ là bên Bộ nên chính sách khác. Nhưng sự cô liêu th́ khủng khiếp, ḿnh viết văn vẫn hay tưởng tượng cô đơn như thế nào. Nhưng bây giờ chỉ có bốn bức tường, sàn xi măng và tiếng xích sắt, không có người, th́ nó ghê gớm lắm. Ở Hoả Ḷ c̣n nghe được tiếng động của thành phố, tiếng rao hàng, tiếng chửi nhau ... nhưng người ngoài đường lại không nghe thấy tiếng động bên trong nhà tù, dù tù nhân có la hét, đánh nhau.

    Sáng hôm sau, một anh quản giáo đến gọi, vẫn tên Bùi Đăng Việt, đi cung. Lên gặp, th́ đúng là cái anh dẫn ḿnh xuống trại giam này hôm qua. Anh ấy nói:

    "Tên tôi là Chiến, thuộc Cục Điều Tra Xét Hỏi của Bộ". Hôm nay tôi bắt đầu làm việc với anh. Làm lại từ đầu. Bên Hoả Ḷ và ở đây không có liên quan ǵ với nhau. Bắt đầu từ ngày mai, anh sẽ được ăn uống theo tiêu chuẩn cán bộ trung cấp, tức là ngạch cũ của anh". Anh Chiến là người hoà nhă, lại có học, có t́nh, người tôi rất mến khi ở xà lim. Anh làm tôi lại nhớ anh Tú ở Hoả ḷ, thường gọi tôi khi bằng bác khi bằng ông. C̣n th́ bất kể tuổi tác, người ta đều gọi là anh. Anh Chiến ôn tồn nói:

    "Bây giờ bác khai lại tất cả những ǵ đă khai, bổ sung hoặc viết lại, chúng tôi có nhiệm vụ điều tra lại vụ án của bác, việc bác gửi thơ sang Pháp, sang Canada, cho ai, mục đích ǵ, th́ phải nói hết".
    Thế là tôi lại khai lại, tôi quen cô Cần Thơ ở Pháp như thế nào, khai giống như ở Hoả Ḷ vậy. Trong ṿng ba tháng, anh Chiến cứ hai ba ngày lại xuống xà lim một lần. Rồi bẵng đi một tháng không thấy ai hỏi nữa, sự cô liêu trở lên khủng khiếp.


    Còn tiếp ...

+ Reply to Thread

Thread Information

Users Browsing this Thread

There are currently 1 users browsing this thread. (0 members and 1 guests)

Similar Threads

  1. Chuyện nghe được từ ngướ không quen
    By Dac Trung in forum Tin Việt Nam
    Replies: 1
    Last Post: 10-10-2012, 12:25 AM
  2. Replies: 0
    Last Post: 03-05-2012, 10:37 PM
  3. Bắt Buộc Phải Nghe
    By Dean Nguyen in forum Tin Việt Nam
    Replies: 2
    Last Post: 19-01-2012, 08:34 PM
  4. Replies: 3
    Last Post: 31-07-2011, 05:33 PM
  5. Tưởng Niệm Tháng 4 Đen Nghe Nhạc Lính VNCH
    By Camlydalat in forum Giao Lưu - Giải Trí
    Replies: 18
    Last Post: 25-04-2011, 06:28 AM

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •