+ Reply to Thread
Page 262 of 262 FirstFirst ... 162212252258259260261262
Results 2,611 to 2,616 of 2616

Thread: Nghe Chuyện Hà Nội

  1. #2611
    Tran Truong
    Khách

    Une Voix dans la nuit _ Vấn Đề Trí Thức và Độc Tài Đảng Trị _ Chương 25

    Une voix dans la nuit, tác phẩm áp chót của Nguyễn Mạnh Tường, viết xong ngày 19/3/1993, ở tuổi 84-85, cho tới nay là cuốn sách có hệ thống, khúc chiết và sâu xa nhất bao trùm toàn bộ hành tŕnh thiết lập chế độ độc tài toàn trị ở Việt Nam.

    Hiện nay, mọi người dường như đă "thích nghi" với "chế độ kinh tế thị trường định hướng xă hội chủ nghiă".

    Ngậm miệng là điều kiện cần và đủ để thành công mọi mặt, từ công việc làm ăn đến thăng quan tiến chức. Từ miếng giấy thông hành về nước, đến việc dạy học, việc mở hội thảo ở Việt Nam.

    Ngoại trừ những khuôn mặt can trường đă vào tù, tinh thần trí thức hướng dẫn xă hội và dân tộc đến b́nh đẳng tự do, dân chủ, đă bị dẹp tan, gần như diệt chủng, kể cả những "trí thức" đă đi du học, làm việc ở nước ngoài, đă được giải thưởng quốc tế, cũng lộn về để nhận ân sủng, phẩm hàm, nhà cửa.


    Thông điệp Nguyễn Mạnh Tường để lại cho chúng ta, mạnh mẽ và dứt khoát: Sống không chỉ có ăn mặc, có nhà cửa, có phẩm hàm, địa vị, mà c̣n phải có văn hoá, tư tưởng. Phải đ̣i cho được quyền làm người. Cho chính ḿnh và cho người khác. Nếu không, con người sẽ chẳng khác ǵ con vật.

    Paris ngày 17/9/2011

    Bổ sung lần cuối ngày 23/11/2012

    Thụy Khuê



    [1] Trên thực tế, đảng Dân Chủ thành lập ngày 30/6/1944, giải thể ngày 20/10/1988; đảng Xă Hội thành lập ngày 22/7/1946, giải thể ngày 15/10/1988.

    [2] Trang 62- 63.

    [3] Trang 63-64-65.

    [4] Trang 63-64-65-67.

    [5] Trang 68.

    [6] Trang 68-69.

    [7] Trang 70.

    [8] Trang 70-71.

    [9] Trang 72.

    [10] Trang 74-75.

    [11] Con người thay đổi và có nhiều mặt NMT lấy lại câu: L'homme est ondoyant et divers" của Montaigne.

    [12] Trang 77.

    [13] Trang 80-81.

    [14] Trang 85-86-86 bis-87.

    [15] Trang 87.

    [16] Trang 95.

    [17] Trang 95.

    [18] Trang 96-97.

    [19] Trang 100- 101.

    [20] Trang 99.

    [21] Trang 102.




    © 1984-2012 Thụy Khuê

  2. #2612
    Tran Truong
    Khách

    VỤ NHÂN VĂN – GIAI PHẨM MỘT TRÀO LƯU DÂN CHỦ, MỘT CUỘC CÁCH TÂN VĂN HỌC KHÔNG THÀNH _LÊ HOÀI NGUYÊN (Thái Kế Toại )

    Bàn về Nhân Văn Giai Phẩm là điều cấm kỵ trong nước . Nhà cầm quyền csVn muốn chôn nó như đã chôn sáu tờ báo NVGP năm 1956 , và không cho ai bàn tán về nó từ dạo đó tới mãi mãi về sau .

    Cho nên hỏi về NVGP ở miền Bắc , đa phần đều không biết , không nghe gì về nó cả . Nếu ai có nghe về nó , thì chỉ nghe những gì đảng csVN phán xét về nó,kết tội , bôi xấu ....
    Vì vậy bắt buộc phải dùng tài liệu từ trong nước gởi chui , chuyển lậu ra ngoài để tìm hiểu phần nào ngọn ngành vụ trấn áp tiêu diệt nền Văn hóa nhân bản Việt , để thay vào bằng văn hoá đảng ... hực lửa căm thù và tràn đầy giả dối !

    Xin giới thiệu ,tuỳ bạn đọc thẩm xét .


    VỤ NHÂN VĂN – GIAI PHẨM MỘT TRÀO LƯU DÂN CHỦ, MỘT CUỘC CÁCH TÂN VĂN HỌC KHÔNG THÀNH _LÊ HOÀI NGUYÊN (Thái Kế Toại)

    I – Mấy vấn đề có tính phương pháp luận
    Hiện nay c̣n tồn tại nhiều cách đánh giá về vụ Nhân Văn-Giai Phẩm. Có người cực đoan cho rằng cốt lơi đây là vụ án chính trị phản động không dính líu ǵ đến văn học, mà chỉ có một số anh em văn nghệ sĩ bị lôi kéo vào, Đảng và nhà nước đă không xử án văn nghệ sĩ (1). Người th́ cho là một vụ án văn học, thuần túy oan sai về văn học, để đàn áp văn nghệ sĩ, nhà nước đă biến một vụ việc văn học thành một vụ án chính trị. (2).Tât nhiên là để bảo vệ các khuynh hướng, để đánh giá đúng thực chất của Nhân Văn Giai Phẩm không phải dễ dàng, mà phản bác hoàn toàn cũng cần hết sức thận trọng.

    Với tất cả những ǵ đă xảy ra xem xét vụ Nhân Văn Giai Phẩm nên được đánh giá dưới góc độ là một trào lưu tư tưởng dân chủ, một cuộc cách tân văn học không thành th́ đúng hơn. Để đi t́m cách cắt nghĩa nó. Ǵn giữ những ǵ nó đặt ra, nó để lại cho đời sống chính trị, cho nền văn học nước nhà. C̣n nếu coi là vụ án chính trị phản động th́ không cần tốn giấy mực để viết về nó trong lịch sử văn học làm ǵ.

    Xem xét từ cốt lơi các vấn đề chủ yếu, tức là hồn cốt vụ án, tức là h́nh thái của nó, các điều kiện lịch sử của nó, các nhân vật của nó, các vấn đề nó đặt ra cho xă hội đều thực sự là tư tưởng và văn học.
    Vài vấn đề về phương pháp luận:

    – Đánh giá Nhân Văn Giai Phẩm như một trào lưu văn học nhưng vẫn phải ghi nhận rằng không có thứ văn học thuần túy văn học. Từ trong thuộc tính của văn học Nhà văn bao giờ cũng là người nhạy cảm và có trách nhiệm trước các vấn đề của thời đại, của dân tộc ḿnh. Như vậy văn học mang tính chính trị theo ư nghĩa đó. Một trào lưu văn học ra đời, trước đó nó đă chịu tác động của thời cuộc, của chính trị. Chính v́ lí do đó văn học xứng đáng là một loại h́nh cao cấp trong các loại h́nh văn học nghệ thuật.

    – Đánh giá NVGP trong tiến tŕnh tư tưởng Việt Nam từ 1945- 1948- 1954- 1960 cho đến 1986- và nay 2010. Tiến tŕnh tư tưởng cách mạng VN có đặc điểm riêng, khi du nhập chủ nghĩa Mác Lênin. Trước khi ngả hẳn , thuần hóa chủ nghĩa Mao, nó có trạng thái lưỡng phân và giao tranh giữa tư tưởng dân chủ với tư tưởng cộng sản, tư tưởng toàn trị với tư tưởng pháp quyền (3).

    – Các vấn đề của NVGP đặt ra đều có nguồn gốc từ các thời kỳ trước đó trong tiến tŕnh cách mạng, tiến tŕnh văn học Việt Nam. NVGP xuất hiện vào lúc hội đủ điều kiện cả khách quan và chủ quan. V́ mang tính tất yếu, những ǵ mà NVGP chưa làm xong th́ các thế hệ sau sẽ phải tiếp tục thực hiện sứ mệnh của nó.

    – Đánh giá bản chất của NVGP c̣n phải dựa trên tập quán hành xử chính trị của hệ thống XHCN, của xă hội VN trên cơ sở thể chế hiện hành. Tức là không thể tin cậy vào các lượng thông tin chính thống, v́ loại thông tin đó đă bị biến dạng và thường là không phản ánh trung thực, toàn diện bối cảnh xă hội lúc đó, không phản ánh đúng bản chất các con người, sự việc lúc đó. Cần phải tiếp cận NVGP từ nhiều phía, nhiều nguồn tư liệu khác nhau trong và ngoài nước, quan trọng nhất là thông tin của những người trong cuộc, thậm chí cả ở những tác phẩm văn học nghệ thuật sau này phản ánh về thời kỳ này.

    – Xem xét vụ NVGP phải lấy việc xem xét nội dung văn bản văn học của nó làm chính, cái nội dung ấy phản ánh t́nh trạng văn học lúc đó thế nào, chứ không lệ thuộc vào việc nhà nước công bố nó là chống đối, tức chống đối là không có giá trị văn học. Từ trước đến nay những người viết về NVGP gần như theo quan niệm này và đă không xem xét giá trị văn học của các sáng tác của nó trong tiến tŕnh văn học Việt Nam, cùng tham vọng đổi mới nền văn học miền Bắc của nó.

    Trước hết có thể khái quát như sau:

    NVGP trước hết là một trào lưu tư tưởng, một cuộc cách mạng văn học đ̣i hỏi dân chủ hóa ở miền Bắc Việt Nam năm 1954- 1960 có nguồn gốc và đă xảy ra trong nội bộ Đảng CSVN, trong bộ máy Chính phủ Kháng chiến chống Pháp do Hồ Chí Minh lănh đạo trong quá tŕnh đi từ chủ nghĩa dân chủ tư sản đến chủ nghĩa cộng sản h́nh thái Mao Trạch Đông ( 1948 – 1954), bùng phát vào thời điểm đặc biệt 1955-1957 trên các lĩnh vực triết học, tư tưởng, pháp luật, giáo dục, văn học nghệ thuật, báo chí .

    Chủ yếu trên các ấn phẩm báo Nhân Văn , Sáng Tạo, Trăm Hoa, Tự Do Diễn Đàn, Đất Mới- Chuyện Sinh Viên, Văn… và các sách dạng tạp chí Giai Phẩm Mùa Xuân, Giai Phẩm Mùa Thu, Giai phẩm Mùa Đông, Sách Tết, Vũ Trọng Phụng…do khởi xướng hầu hết là số văn nghệ sỹ, trí thức tài năng, có nhiều công lao trong kháng chiến chống Pháp, trong quân đội , bị đàn áp và xét xử công khai bằng một vụ án Tổ chức chính trị hoạt động gián điệp lật đổ chính quyền nhân dân với cái tên Nhân Văn- Giai Phẩm.
    Tiếp theo là việc xử lư bằng các h́nh thức trừng phạt nội bộ với hàng trăm giáo sư, thày giáo, sinh viên, nhà văn, nghệ sỹ điện ảnh sân khấu, nhạc sỹ, họa sỹ, kiến trúc sư, phóng viên, xuất bản , cán bộ lănh đạo, nhân viên một số bộ ngành, cơ quan nhà nước…

    Sau khi bị đàn áp, NVGP không chết ngay lập tức, nó c̣n tồn tại dai dẳng trong một số sáng tác của Phùng Cung, Hoàng Cầm , Trần Dần, Lê Đạt, Hữu Loan…thậm chí cả Nguyễn Chí Thiện (4), nhóm Văn nghệ Chân đất ở Hà Nội những năm 70- 80 (5),cho đến vụ Hoàng Cầm, Hoàng Hưng bị bắt năm 1982 (6), cho đến lúc Đổi mới, trao Giải thưởng Nhà nước, Giải thưởng Hồ Chí Minh cho một số nhân vật chủ chốt của vụ NVGP 50 năm về trước.

    C̣n mục tiêu tự do tư tưởng, tự do sáng tác, dân chủ xă hội pháp quyền, cách tân nghệ thuật mà NVGP đă đặt ra th́ vẫn đang là câu hỏi cho các thế hệ người Việt Nam cho đến hôm nay…
    Để có thể xem xét vụ NVGP một cách thỏa đáng , không bị ràng buộc về khía cạnh vụ án chính trị, tôi chọn cách nh́n nó với tư cách là một trào lưu tư tưởng, một cuộc cách mạng văn học.



    Còn tiếp ...

  3. #2613
    Tran Truong
    Khách

    VỤ NHÂN VĂN – GIAI PHẨM MỘT TRÀO LƯU DÂN CHỦ, MỘT CUỘC CÁCH TÂN VĂN HỌC KHÔNG THÀNH _LÊ HOÀI NGUYÊN (Thái Kế Toại )

    II – Các tiền đề dẫn đến vụ NVGP

    1- Bối cảnh chính trị Việt Nam 1945- 1954 và những tác động của quá tŕnh Mao hóa hệ tư tưởng phản ánh vào đời sống văn học nghệ thuật.
    Phản ánh của các sử gia Việt Nam về Cách mạng Tháng Tám 1945 và giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp là một cách viết sử đơn giản, dường như chỉ lấy mục đích tường thuật các chiến thắng quân sự của chính phủ Hồ Chí Minh với nguồn sử liệu nghèo nàn, một phía, hoặc với những đánh giá không khách quan, thao tác tư duy lịch sử của chủ nghĩa Mác Lê nin.

    Khác với các sử gia Việt Nam, các sử gia nước ngoài, chủ yếu là phương Tây , có nguồn tư liệu từ hai phía, nhất là hồ sơ của Pháp, Nga, Trung Quốc, Mỹ, Đông Âu, hồ sơ các cuộc phỏng vấn trực tiếp các cá nhân tham gia các sự kiện lịch sử, từ chỗ đứng khách quan với phương pháp tư duy phức tạp hơn họ có thể nh́n ra sự thật tiến tŕnh lịch sử đó dưới nhiều góc độ khác nhau, đặc biệt là sự vận động của hệ tư tưởng ở những người cộng sản Việt Nam đă tạo ra t́nh trạng phân hóa nội bộ trong giới lănh đạo và quần chúng, tạo ra các chính sách trước sau mâu thuẫn, các màu sắc chính trị đối ngoại, các vụ án kiểu như NVGP (7)…

    Có hai điểm làm cho quá tŕnh Mao hóa hệ tư tưởng ở VN dùng dằng ở trạng thái lưỡng phân trong một thời gian dài:

    – Một là trong thời điểm 1945 Việt Minh giành được chính quyền trong tương quan cùng có nhiều lực lượng quốc gia yêu nước tham gia. VM không đủ thế lực quản lư đất nước khi họ chưa có được sự công nhận, hậu thuẫn của phe XHCN, HCM vẫn c̣n phải tính toán con đường tồn tại trong khối Liên hiệp Pháp. Xu thế này phản ánh trong chính bản Tuyên ngôn độc lập do HCM đọc tai Ba Đ́nh ngày 2- 9- 1945 và trong thành phần chính phủ liên hiệp sau đó.

    Ngay cả khi cuộc chiến toàn quốc đă nổ ra, 19- 12- 1946, VM lập một chính phủ mới hoàn toàn là của họ nhưng vẫn c̣n một tỷ lệ lớn là thành phần trí thức do Pháp đào tạo, đă từng cộng tác với chính phủ Trần Trọng Kim, thuộc các đảng Dân chủ và Xă hội, trong đó có các nhân sự chủ chốt của các ngành tư pháp, y tế, giáo dục, xă hội, thậm chí cả một phần công an, quân đội nữa.
    Phương án muốn duy tŕ bộ mặt khả ái của chính sách cai trị để đi theo khối Liên hiệp Pháp c̣n được đẩy mạnh vào các thời điểm giữa năm 1947, giữa năm 1957 khi miền Bắc VN vẫn c̣n hy vọng hiệp thương thống nhất đất nước(8).

    – Quá tŕnh xây dựng nhà nước VNDCCH theo hướng dân chủ bị biến dạng và bị phá vỡ bởi sự thắng lợi của CNXH châu Á ở Trung Quốc. Không phải HCM không thấy hết mặt trái của chủ nghĩa Mao nhưng do rất cần nguồn viện trợ và do Stalin không mặn mà với ông, giao hẳn trách nhiệm cho cách mạng Trung Quốc giúp đỡ cách mạng Việt Nam, ông phải mở cửa cho các cố vấn cộng sản Trung Quốc mang theo chủ nghĩa Mao xâm nhập vào đất nước.
    Điều này dẫn đến sự lệ thuộc của cộng sản Việt Nam vào cộng sản Trung Quốc, tạo cơ hội cho Mao áp đặt hệ tư tưởng của ông ta lên Hồ Chí Minh và những người cộng sản Việt Nam (9).

    Bề mặt của quá tŕnh này thể hiện ở các mâu thuẫn trong nội bộ cộng sản Việt Nam, các cuộc thanh trừng phe phái lúc th́ phe thân Liên Xô, lúc phe thân Trung Quốc, ở các cuộc chỉnh huấn, cải cách ruộng đất, tranh luận về văn học, luật pháp, tư pháp, ở các cuộc thanh trừng những trí thức kiên tŕ với tư tưởng dân chủ mới hoặc CNXH chân chính như Vũ Đ́nh Ḥe, Vũ Trọng Khánh, Nguyễn Mạnh Tường, Dương Đức Hiền, Nguyễn Hữu Đang… Lĩnh vực giải hóa luật pháp và NVGP là điển h́nh của quá tŕnh đó.

    Đối với văn nghệ do cộng sản Việt Nam lănh đạo Trường Chinh là người đă đưa các quan điểm văn nghệ của Mao Trạch Đông vào hoạt động Văn hóa Cứu quốc từ năm 1943, kiên tŕ bảo vệ nó cho tới khi đổi mới, đă tạo ra rất nhiều vụ án văn nghệ khác nữa, là nhân tố chính làm cho nền văn nghệ Việt Nam hoàn thành nhiệm vụ tuyên truyền nhưng tụt hậu so với sự phát triển chung của văn nghệ nhân loại.

    Trong thời kỳ ban đầu Trường Chinh không thể chi phối được mọi hoạt động của VHCQ do đa số những người thực hiện là các trí thức có ảnh hưởng tư tưởng DCTS. Do điều kiện kháng chiến, VM không thể thành lập bộ máy văn hóa riêng để áp đặt đường lối của ḿnh. Đọc Một nền văn hóa mới của Nguyễn Hữu Đang , Nguyễn Đ́nh Thi viết xong tháng 6-1945 để tŕnh bày trong Hội nghị Quốc dân Tân Trào tháng 8-1945, xuất bản tại Hà Nội cuối 1945, người ta thấy điểm khác biệt cơ bản giữa hai ông và Trường Chinh là yếu tố tư tưởng Dân chủ.

    Nguyễn Hữu Đang và Nguyễn Đ́nh Thi quan niệm:

    …để thực hiện nền văn hóa mới, trước hết chúng ta phải củng cố nền độc lập hoàn toàn và thực hiện chính thể dân chủ cộng ḥa triệt để.
    …Ban bố triệt để quyền tự do tư tưởng và tự do ngôn luận, chính là cởi mở cho văn hóa trở nên sầm uất, và đem một luồng sinh khí mạnh mẽ thổi vào cái văn hóa bao lâu phải sống trong những pḥng ngục chật hẹp, thiếu ánh sáng,thiếu hơi nóng của mặt trời. Sách vở và báo chí được xuất bản tự do, nền văn nghệ của ta mới có thể dồi dào phong phú.


    C̣n Trường Chinh th́ xuyên suốt các văn kiện từ khởi thủy cho đến sau này đều dựa trên các nguyên lư văn nghệ của Mao Trạch Đông, bắt văn nghệ phục vụ chính trị, lấy mục tiêu sáng tạo văn nghệ là phục vụ công nông binh, phục vụ tuyên truyền như là một mệnh lệnh tuyệt đối cho văn nghệ sĩ. Chưa bao giờ thấy ông đưa ra các yếu tố tự do tư tưởng, tự do sáng tác, tự do ngôn luận làm điều kiện cho sự thành công của nền văn hóa xă hội chủ nghĩa.

    Ấy là chưa nói đến phương pháp lập luận của Trường Chinh đầy chất ngụy biện, giả dối, phản khoa học, thực dụng về chính trị. Rất nhiều mệnh đề của ông khi đưa vào vận hành quản lư văn nghệ đều đi ngược lại với tinh thần của nó. Và chính bản thân ông trong một số trường hợp cụ thể đối với một số tác phẩm đă thể hiện thái độ hẹp ḥi, thiển cận, quy chụp, trù dập văn nghệ sĩ.


    Còn tiếp ...

  4. #2614
    Tran Truong
    Khách

    VỤ NHÂN VĂN – GIAI PHẨM MỘT TRÀO LƯU DÂN CHỦ, MỘT CUỘC CÁCH TÂN VĂN HỌC KHÔNG THÀNH _LÊ HOÀI NGUYÊN (Thái Kế Toại )

    Mâu thuẫn đă bộc lộ ra giữa Nguyễn Hữu Đang và Trường Chinh ngay từ lúc tổ chức Hội nghị VHCQ toàn quốc tháng 10 năm 1946 và có thể nói kết thúc bằng Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ II xóa bỏ VHCQ, thành lập Hội Văn nghệ Việt Nam hoàn toàn theo quỹ đạo của đường lối văn nghệ Maoist vào thời điểm tháng 7- 1948 (10).
    Từ thời điểm này sự rạn nứt trong đội ngũ văn nghệ kháng chiến càng trở nên trầm trọng hơn. Nhiều người bắt đầu bỏ về thành, số lượng nhiều hơn khi các cuộc chỉnh huấn theo kiểu Mao mở ra (11). Số này sau trở thành lực lượng ṇng cốt của văn nghệ Sài G̣n : Tạ Tỵ, Mai Thảo, Nguyễn Đức Quỳnh, Nguyễn Tiến Lăng, Nguyễn Mạnh Côn, Đinh Hùng, Vũ Hoàng Chương, Doăn Quốc Sỹ, Phạm Duy, Vơ Phiến, Thanh Tâm Tuyền, Nguyên Sa, Dương Nghiễm Mậu, Lê Văn Vũ Bắc Tiến …

    Trong số VNS ở lại vùng kháng chiến các cuộc tranh luận về tự do sáng tác và dân chủ vẫn c̣n diễn ra với các ông Trương Tửu, Nguyễn Mạnh Tường, Tô Ngọc Vân, Văn Cao, Sỹ Ngọc…Có khi trở thành đ̣n đánh nhau công khai như việc phê b́nh thơ không vần của Nguyễn Đ́nh Thi, tranh lập thể của Văn Cao, Tạ Tỵ…Tuy vậy trong bộ máy của Chính phủ kháng chiến HCM vẫn không có Bộ Văn hóa, Hội Văn nghệ đă phải làm thay chức năng cho bộ này cho tới tháng 2- 1955.
    Đa số văn nghệ sĩ trong kháng chiến đều gia nhập quân đội và thuộc quản lư của Pḥng Văn nghệ quân đội với các chính sách văn nghệ được quân sự hóa dưới sự lănh đạo của các chính ủy.

    Hy vọng về một cuộc sống thoải mái hơn về vật chất và tinh thần sau khi ḥa b́nh lập lại bị héo úa bởi cuộc Cải cách ruộng đất và những khó khăn trong đời sống, do cách thức quản lư xă hội như hộ khẩu, cải tạo tư sản, thương nghiệp quốc doanh… Trong văn nghệ đó là tệ lănh đạo chính trị thô bạo, ép buộc tuyên truyền một chiều, tệ bè phái cơ hội, tác phong lănh đạo hống hách, sáng tác đơn giản sơ lược …

    2 – Bối cảnh quốc tế, cuộc cách mạng dân chủ lần thứ nhất của phe XHCN tác động đến CMDC ở Việt Nam.


    Sau 1945 không phải Liên Xô đă hoàn toàn chi phối được chính quyền các nước Đông Âu. Ở một vài nước vẫn c̣n chính phủ DCTS. Đến đầu những năm 50 các cuộc chính biến cộng sản ở các nước này nổ ra lật đổ các chính phủ DCTS th́ mới có được một hệ thống XHCN thuần nhất theo sự lănh đạo của Stalin.

    Cũng như ở Liên Xô toàn bộ các nước XHCN dưới sự chỉ đạo của Stalin đă bộc lộ các mâu thuẫn gay gắt trong nội bộ lănh đạo các ĐCS, giữa nhân dân, trí thức, văn nghệ sĩ với ĐCS về các vấn đề pháp quyền dân chủ. Nhiều cuộc đàn áp nội bộ nhằm vào trí thức, văn nghệ sĩ, những người bất đồng chính kiến…
    Chỉ đợi đến lúc Stalin chết thần tượng Stalin mới bị hạ bệ, bị kết tội về những tội ác đă gây ra trong thời kỳ cai trị Liên Xô bằng chế độ độc tài và các cuộc thanh trừng nội bộ đẫm máu.

    Trong Đại hội lần thứ XX Đảng Cộng sản Liên Xô tháng 2- 1956 Tổng bí thư Khơ Rút sốp đă đọc báo cáo tổng kết các tội ác thời Stalin và đề xuất chiến lược mới cho phe XHCN chung sống ḥa b́nh cũng có nghĩa là mở ra cho các nước xă hội chủ nghĩa một thời kỳ dân chủ (12).

    Không phải đợi đến khi Khơ Rút Sốp chính thức tuyên bố, ở các nước XHCN đều đă có các yếu tố đ̣i hỏi phải cải cách dân chủ. Nhưng tiếc rằng khi hoa dân chủ nở rộ ngọn sóng dân chủ đă làm cho các ĐCS ở đây lo sợ về nguy cơ khủng hoảng. Các phần tử bảo thủ đă t́m mọi cách làm cho những người khởi xướng, ủng hộ cải cách do dự rồi lật ngược thế cờ.
    Một số cuộc nổi dậy bị đàn áp, các văn nghệ sĩ cấp tiến bị xử lư, thậm chí bị kết tội hoạt động lật đổ chính quyền nhân dân. Có thể gọi đó là Cuộc cách mạng dân chủ XHCN lần thứ nhất. Sau hai mươi năm cuộc Cách mạng dân chủ lần thứ hai đă nổ ra cũng khởi đầu từ Liên Xô với ngọn cờ Công khai- Cải tổ của Goóc Ba Chốp Tổng bí thư ĐCSLX và đă dẫn đến sự sụp đổ của hệ thống XHCN .

    Vậy cuộc cải cách dân chủ lần thứ nhất ở Việt Nam chính là Phong trào Nhân Văn Giai Phẩm một trào lưu tư tưởng, trong đó theo truyền thống Á Đông đặc trưng cơ bản của nó là phản ứng về ngôn từ chứ không phải là một vụ bạo loạn. Tất nhiên khi yêu cầu cách mạng này đặt lên vai văn học th́ từ bên trong văn học xuất hiện những yêu cầu thay đổi về h́nh thức để đáp ứng yêu cầu xă hội.

    3- Bối cảnh văn nghệ miền Bắc 1945- 1954.

    Nền văn hóa Việt Nam vốn từ một nền văn hóa nho giáo tŕ trệ trong nhiều thế kỷ trung cận đại bắt đầu được hiện đại hóa với chữ quốc ngữ từ giữa thế kỷ XIX, phát triển từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX với các cuộc khai sáng, đỉnh cao là du nhập báo chí, hội họa, mỹ thuật, âm nhạc Tây Âu, để có âm nhạc tiền chiến, Thơ Mới và Tự Lực Văn Đoàn.
    Hai phong trào văn học này làm cho văn học Việt Nam vươn tới một nền văn học có các phương pháp sáng tác của văn học hiện đại thế giới cả về ngôn ngữ, nhân vật, thi pháp biểu hiện, chủ nghĩa cá nhân…

    Nếu nói về tiến tŕnh văn học, Cách mạng Tháng Tám 1945 đă làm gián đoạn, nếu không nói là đứt đoạn quá tŕnh hiện đại hóa của văn học Việt Nam. Ở đây không nói toàn bộ nền văn học mà là bộ phận văn học do những người cộng sản Việt Nam thực hiện quản lý
    .

    Các chính sách về VHVN của ĐCSVN bị ảnh hường nặng nề chủ nghĩa Mao, sau nữa là chủ nghĩa Lê nin, Stalin đă đoạn tuyệt gần như hoàn toàn với quá khứ , nhất là bộ phận di sản văn nghệ quan trọng nhất, 1930- 1945, đă tuyệt đối hóa chức năng tuyên truyền, lấy quần chúng công nông binh làm mục tiêu , làm thước đo giá trị của văn nghệ, đă thủ tiêu mọi ư tưởng thể hiện nghệ thuật bằng kư hiệu nghệ thuật của người nghệ sĩ.
    Chính v́ vậy người ta mới cường điệu việc t́m đường, nhận đường cho văn nghệ sĩ, gọi nó cuộc lột xác đau đớn, là cuộc sáng tạo mới với câu tuyên ngôn giết chết cái cũ trong con người họ.

    Chính v́ thế, văn nghệ kháng chiến đă đánh mất nhiều tài năng trong các cuộc chỉnh huấn, các cuộc phê b́nh tâm hồn tiểu tư sản hoặc phê b́nh mạt sát các loại h́nh nghệ thuật hiện đại. Một bộ phận đáng kể trí thức, văn nghệ sĩ có tư tưởng tự do trong đó đa số là gốc Bắc đă ly khai văn nghệ kháng chiến. C̣n các văn nghệ sĩ tiền chiến th́ co ḿnh lại, hoang mang không biết viết cái ǵ, vẽ cái ǵ. Lớp văn nghệ sĩ do công nông binh sinh ra chưa thể trở thành những cây bút có tầm vóc. Nh́n vào chất lượng các Giải thưởng văn nghệ trong kháng chiến th́ thấy rơ điều đó, có thể gọi là xuất sắc với vài bài thơ, một vài tiểu thuyết có phần đơn giản.

    Bước sang giai đoạn ḥa b́nh trong khi bộ máy quản lý vẫn c̣n đang theo quán tính cũ, th́ cuộc sống đă đặt ra những vấn đề mới.
    Cách mạng đă chuyển giai đoạn.

    Thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xă hội, ai cũng biết là một thời kỳ có nhiều biến chuyển sâu sắc triệt để hơn tất cả các thời kỳ cách mạng trước. Cuộc sống thay đổi rất nhanh và một điều làm cho nhiệm vụ của nhà văn trở nên phức tạp hơn, là công cuộc cải tạo xă hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xă hội ở miền Bắc c̣n đương tiến hành, khó phân biệt trong đó cái ǵ đương xây dựng chưa xong, và cái ǵ đương đổ sụp…
    (Nh́n lại bước đường đă qua, Tuyển tập Như Phong).

    Trong bối cảnh văn học riêng của miền Bắc là như thế, trong bối cảnh văn học thế giới, văn học Sài G̣n đang chuyển sang các chủ nghĩa hiện đại, bối cảnh cuộc cách mạng dân chủ của toàn phe XHCN tất các văn nghệ sĩ phải đặt ra việc cách tân văn học cả nội dung và h́nh thức. Đặc biệt của NVGP là sứ mệnh cải cách lại do chính những trí thức, văn nghệ sĩ con đẻ của cách mạng, những người đă ở tuyến đầu trong cuộc kháng chiến chống Pháp khởi xướng.

    Nếu cố thoát ra khỏi lối ṃn, nh́n theo tiến tŕnh phát triển văn học thế giới, có thể thấy rằng ở Việt Nam nhóm thơ Xuân Thu Nhă Tập của Nguyễn Xuân Sanh đă báo hiệu sự bế tắc của chủ nghĩa lăng mạn, chủ nghĩa hiện thực phê phán để chuyển qua chủ nghĩa siêu thực. Đó không phải là ḍng văn học tiêu cực mà là tích cực theo ư nghĩa nó là một cố gắng của những nhà văn đi t́m lối thoát đưa văn học Việt Nam tiến lên một tŕnh độ tư duy cao hơn.


    Còn tiếp ...

  5. #2615
    Tran Truong
    Khách

    VỤ NHÂN VĂN – GIAI PHẨM MỘT TRÀO LƯU DÂN CHỦ, MỘT CUỘC CÁCH TÂN VĂN HỌC KHÔNG THÀNH _LÊ HOÀI NGUYÊN (Thái Kế Toại )

    Tiếp theo mọi người c̣n nhớ sau này , trong những ngày mấp mé bờ vực chiến tranh của nước Việt Nam , mới tiếp tục xuất hiện nhóm thơ Dạ Đài của Trần Dần, Vũ Hoàng Chương, Đinh Hùng, Trần Mai Châu, Vũ Hoàng Địch… Trong Bản Tuyên Ngôn Tượng Trưng nhóm Dạ Đài đă nói rơ thái độ phủ định văn học giai đoạn cũ và không dấu diếm ư đồ muốn tạo ra một ḍng văn học mới:

    V́ thế, cái thi ca cổ rích, cái thi ca tĩnh của tiền nhân ngâm vịnh, của bọn lăng mạn khóc bạn chẳng làm chúng ta quên, ví chẳng có thể đẩy đưa chúng ta theo những nhịp điệu bồng bềnh của bản thanh âm hoàn vũ.

    Thế cho nên chúng tôi – thi sĩ tượng trưng – chúng tôi sẽ đón về đây tất cả những thế giới quay cuồng, chúng tôi sẽ bắt một vầng trăng phải lặn, một ánh sao phải mờ đi, một chế độ phải tàn vong và một bài thơ phải vô cùng linh động.

    Trần Dần thủ lĩnh của nhóm Dạ Đài sau mười năm, ở một ngă ba, ngă tư thời đại lại đă được trời đất cho nguồn cảm hứng về một cuộc lột xác cho nền văn học.
    Hẳn là Trần Dần đă mang cái khát vọng sôi sục ấy vào các trường ca Cách mạng Tháng Tám, Đi- Việt Bắc, Nhất định thắng… và lôi cuốn các người bạn cùng theo. Trong nhật kư Ghi 1954 ông viết:

    Lúc tôi muốn một thứ Thơ dễ dăi. Lúc một thứ Thơ không có vần. Lúc một thứ Thơ như một hạt ngọc. Lúc một thứ Thơ kể chuyện. Lúc một thứ Thơ gồ ghề. Lúc một thứ Thơ hiền lành, có cái khỏe của những bắp thịt hồng. Lúc một thứ Thơ na ná như của anh lính, nó mát mà lành, nó hiền mà khỏe, nó thực tế. Lúc là một thứ Thơ na ná như bài nói của anh cán bộ, nó đả thông, nó giục giă, nó lư luận.

    Tôi thích Thơ thời sự, theo sát cái hồi hộp, lo lắng của Đảng tôi, dân tôi, triệu triệu quả tim dân chúng và quân đội, chiến sĩ và cán bộ, lănh tụ và quần chúng.
    Tôi lại cũng thích Thơ không thời sự, Thơ bao trùm đất nước và thời gian, Thơ ăn lấn sang mọi thế kỉ, và Thơ nhập cả vào cái biện chứng bao la của sự vật.
    V́ vậy bây giờ tôi muốn một thứ Thơ nào đó lấy đề tài ngay ở nhịp đập trước mắt của trái tim dân tộc Việt Nam.

    Nhưng trong đề tài đó tôi đào măi đào măi tới khi tôi t́m thấy quả tim Nhân Loại. Đó là thực sự mà cũng là ư muốn của tôi. Quả tim dân tộc tôi có nghĩa là quả tim Nhân Loại. Nhịp đập của nó là nhịp đi của Biện Chứng. Cái ngày hôm nay là dồn ép của hàng triệu năm về trước và mở ra triệu thế kỷ về sau. Tôi muốn một thứ Thơ nào đó vạch ra được sự thực đó.
    Hạt bụi, sợi tóc mây là cả một vũ trụ. Một khoảnh khắc là cả lịch sử của trần gian. Một thắc mắc của em là tất cả lo âu nhân loại.
    Qua những ḍng này không ai có thể nghĩ đó là một quan niệm suy đồi. Thời đại đă cho Trần Dần một quan niệm thơ ca mới mẻ và rất biện chứng, rất tích cực đối với cuộc sống.

    Như vậy có lẽ trước tiên NVGP đi từ cảm hứng của một cuộc cách tân văn học, bị kích thích bởi thời cuộc Việt Nam 1954- 1956. Tuy vậy, vẫn phải nói thêm rằng nếu không có cái thời cuộc đó sẽ không có NVGP!

    Trong NVGP trào lưu tư tưởng chính trị và trào lưu tư tưởng văn học gặp nhau đă tạo ra một sức mạnh xă hội to lớn làm chính quyền nh́n thấy một nguy cơ đe dọa nguy hiểm cần phải loại bỏ hơn là để nó tồn tại. Lúc ấy miền Bắc Việt Nam chưa hẳn là chưa đủ điều kiện để làm một cuộc cải cách dân chủ, một cuộc cải cách văn học. Nhưng đáng tiếc cơ hội bị bỏ lỡ v́ tham vọng của bộ phận tả khuynh của ĐCSVN muốn ngay lập tức thống nhất đất nước, thủ tiêu chính quyền phía bên kia bằng vũ lực. Tham vọng này gặp được bộ phận những người chủ trương, tổ chức thực hiện CCRĐ lấy nguy cơ dân chủ để biện minh cho đường lối và hậu quả việc làm của họ.

    Hai mươi năm sau khi NVGP bị đánh dẹp, 1979 văn nghệ Việt Nam lại lâm vào bế tắc khi chuyển giai đoạn thời chiến sang thời b́nh. Nhà văn Nguyên Ngọc với sự giúp đỡ của các chiến hữu đồng nghiệp miền Trung đă viết bản Đề cương đề dẫn thảo luận ở Hội nghị đảng viên bàn về sáng tác văn học. ĐCĐD đă thẳng thắn nói ra những mặt yếu kém bế tắc của nền văn học Việt Nam lúc đó ( trừ văn học miền Nam dưới chế độ cộng ḥa) và đưa ra mấy vấn đề bức thiết có ư nghĩa cách tân trong đó có vấn đề dân chủ, tự do sáng tác.

    Tất nhiên là sự diễn đạt của Nguyên Ngọc c̣n ở mức độ lễ phép, phải đạo nhưng ngay lập tức ông đă bị Tố Hữu cách chức Bí thư đảng đoàn HNVVN. ĐC ĐD bị các phần tử bảo thủ cơ hội phê phán kịch liệt nhưng năm 2010 trong khi viết lịch sử HNVVN các ông Hồng Diệu, Hữu Nhuận, Thái Kế Toại, Lê Quang Trang… đă coi ĐCĐD là hiện tượng tiền đổi mới của văn học Việt Nam.

    Ba mươi năm sau, bị tác động bởi cuộc cách mạng dân chủ lần thứ hai của phe xă hội chủ nghĩa, đứng trước nguy cơ khủng hoảng nghiêm trọng, ĐCSVN mới đưa ra sách lược đổi mới. Trường Chinh đă làm được việc khởi xướng đổi mới, nền kinh tế đất nước đă có ít nhiều thay đổi, nhưng về chính trị th́ đó là cuộc đổi mới nửa vời phụ thuộc vào các bước đi của ĐCS Trung Quốc. V́ thế những di sản văn hóa Maoist mà Trường Chinh đă áp đặt lên đất nước từ 70 năm nay dù đang hoen rỉ nhưng bộ khung của nó th́ vẫn c̣n tù hăm đời sống tinh thần của dân tộc Việt Nam.


    Còn tiếp ...

  6. #2616
    Tran Truong
    Khách
    4- Các điều kiện nảy sinh NVGP

    Mặc dù chủ nghĩa Mao đă được chính thức thừa nhận trong cương lĩnh ĐCSVN tại Đại hội lần thứ II tháng 2- 1951 nhưng do các điều kiện của thời kỳ đó nội bộ lănh đạo Đảng vẫn c̣n bị ràng buộc bởi các sự kiện sau:

    Họ c̣n đang choáng váng về hậu quả của sai lầm do CCRĐ gây ra, Đảng phải công khai xin lỗi nhân dân, Tổng bí thư Trường Chinh phải từ chức, một số cán bộ lănh đạo CCRĐ bị kỷ luật (13). Đảng buộc phải lên tiếng công khai thừa nhận sai lầm về đường lối, về các căn bệnh trầm trọng trong đảng và trong bộ máy chính quyền, phải đưa ra việc mở rộng tự do dân chủ cho các tầng lớp nhân dân.

    Họ c̣n bị ràng buộc những điều kiện để hy vọng tiếp tục quá tŕnh hiệp thương thống nhất đất nước và giành thắng lợi trong cuộc Tổng tuyển cử cho nên phải cố gắng tạo bộ mặt sạch sẽ cho chính thể VNDCCH như tiếp tục "sử dụng" nhiều nhân sĩ trí thức trong Chính phủ, Quốc hội, ban hành các đạo luật có tính chất dân chủ cởi mở như Luật tự do báo chí, tự do xuất bản, tự do hội họp, tự do lập hội…Cho đến giữa năm 1957 HCM vẫn c̣n tính đến khả năng Việt Nam xin gia nhập Khối Liên hiệp Pháp (14).

    Những người cộng sản Việt Nam, tuy có mức độ khác nhau nhưng đều chịu ảnh hưởng chung của khối XHCN về quá tŕnh dân chủ hóa đặc biệt là từ ĐCS Liên Xô và sau là ĐCS Trung Quốc. Đối với các nước XHCN lúc đó dân chủ hóa là đ̣i hỏi cấp bách nhưng chưa chín mùi, thế giới đang ở trạng thái chiến tranh lạnh. V́ thế dẫn đến việc hành động dân chủ hóa trong trạng thái mâu thuẫn nội bộ và ngập ngừng, dẫn đến thất bại khi bị phe bảo thủ lật lại thế cờ.

    Quá tŕnh chập chờn này được phản ánh vào cách hành động nửa vời của Khơ rút sốp, quá tŕnh giải quyết vụTrăm hoa đua nở ở Trung Quốc và vụ NVGP ở Việt Nam. Có một vài nhận định rằng Mao Trạch Đông và Hồ Chí Minh dùng thủ đoạn làm cho trí thức văn nghệ sĩ mắc bẫy rồi tiêu diệt. Đó là nhận định chưa đúng về bản chất h́nh thái dân chủ hóa trong ḷng XHCN.
    Đặc điểm này c̣n được phản ánh rơ ràng hơn với vụ hạ bệ Khơ Rút Sốp năm 1964, Trung Quốc trong vụ Thiên An Môn năm 1989 với việc hạ bệ hai Tổng bí thư ĐCSTQ có tư tưởng cải cách là Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương, với vụ hạ bệ Trần Xuân Bách, Trần Độ ở Việt Nam năm 1990.

    Các đặc điểm này có thể càng làm rơ thêm điều kiện xuất hiện của Phong trào NVGP, ư nghĩa chính trị tốt đẹp của nó. Các nhà văn, trí thức NVGP đă dũng cảm làm trọn sứ mệnh công dân của họ. Các mục tiêu mà họ hướng tới đều là mục tiêu tất yếu của ĐCSVN, trong khuynh hướng cải cách do chính ĐCSVN đề ra, muốn cùng đảng thực hiện xây dựng một xă hội dân chủ. Nhiều người trong NVGP là đảng viên và có cả vị trí, chức vụ quản lư văn hóa văn nghệ.

    V́ vậy không việc ǵ phải né tránh ư nghĩa và mục đích chính trị của phong trào NVGP khi người ta có trong tay các văn bản nghị quyết của ĐCSVN trong thời ḱ đó. Bi kịch của NVGP là do một số người có trách nhiệm về công tác tư tưởng được giao xem xét vụ NVGP đă v́ mục đich cá nhân dùng các thủ đoạn mờ ám lừa dối Ban lănh đạo và đảng viên của đảng đi ngược lại tinh thần chỉ đạo của Trung ương đảng, biến NVGP từ một hiện tượng bất đồng chính kiến mâu thuẫn nội bộ thành một vụ án chính trị gián điệp phản động có mục đích lật đổ chính quyền.

    Có thể t́m thấy sự tương phản này trong chính Đại hội văn nghệ toàn quốc lần thứ hai tháng 2-1957. Thư của Ban chấp hành trung ương Đảng lao động Việt Nam gửi Đại hội đă đánh giá t́nh h́nh văn nghệ như sau:
    Thật vậy sự lănh đạo của Đảng về mặt văn nghệ đă có những thiếu sót về đường lối chính sách. Và bên cạnh những cố gắng, cơ quan trực tiếp phụ trách văn nghệ đă có những lệch lạc, như coi nhẹ việc lănh đạo tư tưởng trong ḥa b́nh, hẹp ḥi trong lănh đạo sáng tác, cô độc có tính bè phái trong lănh đạo về tổ chức. Những khuyết điểm ấy đă được thẳng thắn phê b́nh và cần phải kiên quyết sửa chữa.

    Về phần các bạn văn nghệ sĩ th́ hiện nay c̣n những khuyết điểm về mặt tư tưởng và nghệ thuật cần phải khắc phục, ví dụ như: lập trường cách mạng chưa được dứt khoát, rơ ràng, sự hiểu biết về đời sống nhân dân chưa được sâu sắc, c̣n phạm chủ nghĩa h́nh thức, chủ nghĩa tự nhiên và chủ nghĩa sơ lược trong sáng tác.
    Nói về phương hướng xây dựng nền văn nghệ bức thư nêu:

    Sau cùng một điều quan trọng là đoàn kết nhất trí tất cả những người công tác văn học yêu nước và tiến bộ thành một mặt trận rộng răi và chặt chẽ dưới sụ lănh đạo của Đảng và đứng trong Mặt trận dân tộc thống nhất của ta. Những nhà văn nghệ yêu nước và tiến bộ miền Bắc và miền Nam, ở trong nước cũng như ở ngoài nước, không phân biệt dân tộc, khuynh hướng chính trị và tôn giáo, không phân biệt Bắc Nam, kháng chiến hay không kháng chiến, không phân biệt khuynh hướng nghệ thuật, không phân biệt cũ, mới, gái , trai, già, trẻ, các nhà văn nghệ nổi tiếng cũng như các nghệ sĩ dân gian, tất cả đoàn kết hơn nữa, thành một đội quân văn hóa mạnh mẽ, đông đảo, dũng cảm và nhất trí, để phục vụ Tổ quốc và nhân dân đắc lực hơn.

    Bức thư này không có một ḍng nào chỉ trích về Nhân Văn Giai Phẩm. Thế mà trong bài phát biểu của Trường Chinh với tư cách cá nhân ông ta đă kết tội NVGP rất nặng nề:

    Tính chất nguy hại nhất của báo ” Nhân văn” chính là ở chỗ nó nêu chiêu bài theo chủ nghĩa Mác-Lê nin mà sự thật đă xuyên tạc chủ nghĩa Mác-Lê nin, nói là chịu sự lănh đạo của Đảng mà mà kỳ thực đả kích sự lănh đạo đó, rêu rao là bảo vệ chế độ nhưng cố nhằm bôi đen chế độ. Tính chất nguy hại của báo đó c̣n ở chỗ nó dựa vào những ư kiến tự phê b́nh đúng đắn của Đảng rồi bơm to lên để nịnh dân, và hành động phá hoại về mặt tư tưởng, nghệ thuật và dần dần đi tới phá hoại về mặt chính trị nữa.

    Kết quả bầu cử Ban chấp hành Hội liên hiệp VHNT và sau đó Ban chấp hành các hội chuyên ngành khá nhiều nhân vật có tên tuổi của phong trào NVGP đều trúng cử, chứng tỏ ư kiến của Trường Chinh không áp đảo được giới văn nghệ sĩ. Nhiều người vẫn hy vọng vào một cuộc chuyển biến về dân chủ trong đời sống văn học nghệ thuật. Không ai nghĩ rằng đó chỉ là khúc dạo đầu của Trường Chinh chuẩn bị cho một kế hoach nham hiểm hơn với đầy đủ các thủ đoạn Maoism sau đó để đưa NVGP ra trước vành móng ngựa.
    Lẽ ra với những tội ác mà CCRĐ đă gây ra, ở một đất nước có luật pháp thực sự, Trường Chinh và các cộng sự đă phải bị khai trừ đảng hoặc ra đứng trước vành móng ngựa. Và nếu như ngọn cờ của chủ nghĩa Maoism ở Việt Nam bị đốn gục từ ngày ấy th́ cái giá dân tộc Việt Nam phải trả cho Trung Quốc có lẽ không đắt như hiện nay.



    Còn tiếp ...

+ Reply to Thread

Thread Information

Users Browsing this Thread

There are currently 3 users browsing this thread. (0 members and 3 guests)

Similar Threads

  1. Chuyện nghe được từ ngướ không quen
    By Dac Trung in forum Tin Việt Nam
    Replies: 1
    Last Post: 10-10-2012, 12:25 AM
  2. Replies: 0
    Last Post: 03-05-2012, 10:37 PM
  3. Bắt Buộc Phải Nghe
    By Dean Nguyen in forum Tin Việt Nam
    Replies: 2
    Last Post: 19-01-2012, 08:34 PM
  4. Replies: 3
    Last Post: 31-07-2011, 05:33 PM
  5. Tưởng Niệm Tháng 4 Đen Nghe Nhạc Lính VNCH
    By Camlydalat in forum Giao Lưu - Giải Trí
    Replies: 18
    Last Post: 25-04-2011, 06:28 AM

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •