[I]US Vice President Mike Pence has pursued a harder line against China than President Donald Trump. Photographer: Andrew Harrer/Bloomberg[/I]

Sự trổi dậy của Trung Quốc là đề tài đă được bàn căi sôi nổi hơn hai thập niên qua. Nhưng Trung Quốc đă trổi dậy như thế nào, mục tiêu của họ là ḥa b́nh hay hiếu chiến, và họ có đủ khả năng và có dám thách thức Hoa Kỳ, để rồi chiến tranh có phải là điều không thể tránh khỏi trong ba thập niên tới, là đề tài mà được thảo luận và phân tích rất nhiều trong thời gian gần đây.
Trước hết là cách thức trổi dậy của Trung Quốc.

Một người đàng hoàng, không gian lận, biết và tôn trọng luật chơi, chỉ sử dụng con đường chính trực để kinh doanh, và trở thành giàu có và quyền lực bằng mồ hôi nước mắt và trí tuệ của ḿnh, th́ khó một ai có thể phê b́nh người đó. Nhật Bản, sau Thế Chiến II, ít nhiều đă giành được sự ngưỡng phục của thế giới v́ tinh thần đó. Sự trổi dậy của Trung Quốc th́ lại khác hẳn. Trung Quốc, từ một quốc gia nghèo đói không đủ ăn, tụt hậu về mọi mặt vào các thập niên 1950, 1960 và một phần của 1970, đă thay đổi bộ mặt từ khi bắt tay bang giao với Hoa Kỳ năm 1972 v́ đă được giúp đỡ, viện trợ và cố vấn về mọi mặt. Kinh tế và hầu như mọi lĩnh vực khác ngày càng phát triển kể từ đó. Trong ṿng 17 năm qua tổng sản lượng quốc gia đă tăng trưởng gấp 9 lần, trở thành nền kinh tế thứ nh́ của thế giới. Tất nhiên đó là điều tích cực cho quốc gia này, nhất là người dân của họ không phải sống trong lầm than và tủi nhục như trước.

Nhưng hậu quả tiêu cực của sự phát triển bằng mọi giá của giới lănh đạo Trung Quốc trong các thập niên qua đối với chính người dân của họ, đối với các quốc gia láng giềng, đối với nền an ninh khu vực, và đối với nền trật tự thế giới do Hoa Kỳ lănh đạo trong hơn bảy thập niên qua, là rất quan ngại. Hoa Kỳ đă bị thiệt hại nặng nề trong mối bang giao này, nhưng lănh đạo hàng đầu của Hoa Kỳ không ai công khai chính thức lên tiếng một cách toàn diện và hệ thống. Cho đến khi Phó Tổng thống Hoa Kỳ Mike Pence phát biểu điểm mặt chỉ tên Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu Hudson vào ngày 4 tháng 10 vừa qua.
Trong bài phát biểu này, ông Pence chính thức công bố cho người dân Mỹ biết về sự chủ động và điều khiển một cách toàn diện của chính quyền tại Bắc Kinh để gia tăng ảnh hưởng và hưởng lợi đối với Hoa Kỳ trong nhiều thập niên qua. Họ đă sử dụng các dụng cụ quân sự, kinh tế và chính trị cho đến tuyên truyền để tấn công Hoa Kỳ. Ông cho rằng ngày nay Trung Quốc đă áp dụng một cách chủ động hơn trước nữa, t́m cách ảnh hưởng và can thiệp lên chính sách nội địa và nền chính trị của Hoa Kỳ.

Một trong các thông điệp chính của ông Pence là rằng Hoa Kỳ mong muốn một mối quan hệ trên tinh thần xây dựng với Bắc Kinh nơi hai bên có thể cùng nhau phát triển thịnh vượng và an ninh. “Sự cạnh tranh không nhất thiết phải là thù nghịch”, và nó không cần phải là như thế. Ông biện luận rằng trong khi Bắc Kinh đă đi xa từ viễn ảnh này, các lănh đạo của Trung Quốc có thể thay đổi phương hướng, trở lại tinh thần cải cách và mở mang mà đă biểu thị mối quan hệ giữa hai quốc gia vào những thập niên trước. Người Mỹ không muốn ǵ hơn các điều đó, và người Hoa xứng đáng không ít hơn thế.
Bài phát biểu rất chi tiết của ông Pence đặt lănh đạo Trung Quốc hiện nay vào t́nh thế tiến thoái lưỡng nan.

Hiện nay người ta vẫn chưa rơ là Tổng thống Donald Trump muốn chiến đấu (fight) hay muốn thỏa thuận (deal). Sau ba lần áp thuế nhập khẩu tổng cộng lên 250 tỷ đô la, ông Trump c̣n có ư định gia tăng lên lượng hàng nhập khẩu tổng trị giá 500 tỷ đô la, nếu cần. Giới chuyên gia và lănh đạo Trung Quốc hiện nay muốn biết ông Trump thật sự muốn ǵ, nhưng ông là người khó đoán. Nếu lănh đạo Trung Quốc chịu “thỏa thuận” th́ ông Trump c̣n “chiến đấu” tiếp không? Theo một số viên chức trong chính phủ Trump th́ “không có thỏa thuận nào cả. Thuế quan là điểm sau cùng”. Nhưng Ely Ratner thuộc viện nghiên cứu CNAS, một trong các chuyên gia trẻ và nổi bậc về Trung Quốc hiện nay, cho rằng dù có đạt được thỏa thuận với Trung Quốc, Hoa Kỳ muốn nhiều hơn nữa. Làm sao để nền kỹ nghệ và kỹ thuật của Hoa Kỳ ít bị thiệt hại do nạn ăn cắp và cưỡng chế từ Trung Quốc. Những tổn hại do sự tương thuộc quá nhiều với Trung Quốc chính nó sẽ là vấn đề lớn, cho nên theo Ratner, chủ trương và chính sách của chính quyền Trump hiện nay là tách rời (decouple), muốn giảm bớt sự tương thuộc này. Nếu đọc kỹ các thông điệp trong toàn bộ bài phát biểu của ông Pence th́ thỏa thuận, nhất là về thuế nhập khẩu, chỉ là phần nhỏ đối với các yêu cầu hay mục tiêu của Hoa Kỳ. Điều chính yếu là Hoa Kỳ muốn một quan hệ kinh tế được tự do, công bằng và hỗ tương với Trung Quốc, và muốn Bắc Kinh chấm dứt vĩnh viễn hành động ăn cắp sở hữu trí tuệ, chấm dứt các hành động bắt buộc chuyển giao công nghệ. Tất nhiên đời nào mà Tập Cận B́nh của Trung Quốc chấp nhận một thỏa thuận như thế.
Chính quyền Trump có lẽ muốn đưa chính quyền Tập Cận B́nh vào thế triệt buộc.



Điều đáng ghi nhận nhất ở đây là gần như toàn bộ bài phát biểu của ông Pence phản ánh hầu hết mối quan tâm và nghiên cứu sâu sắc của Tiến sĩ Michael Pillsbury trong tác phẩm “Một trăm năm chạy đua” (được phát hành đầu năm 2015 và được giới học giả chuyên gia đánh giá rất cao). Ông Pillsbury hiện đang là Giám đốc của Viện Nghiên cứu Hudson, nơi ông Pence đến phát biểu. Trong phần mở đầu, ông Pence trân trọng chào riêng ông Pillsbury và trong phần phát biểu có trích vài ư của ông Pillsbury. Ông Pillsbury không phải là một chuyên gia b́nh thường. Ông đă từng nắm vai tṛ Phụ tá Thứ trưởng Bộ Quốc pḥng Hoa Kỳ thời của cố Tổng thống Ronald Reagon. Ông là người nói và tranh luận tiếng Hoa lưu loát, làm việc sát cánh với CIA và FBI trên bốn thập niên, đă phục vụ qua bao nhiêu đời tổng thống Hoa Kỳ, và đă tiếp xúc trực tiếp các lănh đạo chính trị và quân sự hàng đầu của Trung Quốc ngay từ ban đầu khi Hoa Kỳ tái lập quan hệ với Trung Quốc, nên tác phẩm trên của ông có nhiều thông tin mật mà ít ai biết hay ít được tiết lộ trước đây. Ông Trump đánh giá ông Pillsbury là một thẩm quyền hàng đầu về Trung Quốc. Những ai đă đọc tác phẩm sẽ thấy rằng phần lớn các quan điểm và bằng chứng mà ông Pence tŕnh bày là dựa vào các dữ kiện đă được giới t́nh báo Hoa Kỳ đúc kết và rút tỉa kinh nghiệm từ hơn bốn thập niên đối phó với Trung Quốc, trong đó có sự đóng góp quan trọng của ông Pillsbury.

Phần cuối của cuốn sách, ông Pillsbury đă tŕnh bày tổng cộng 12 đề nghị chiến lược cho các chính quyền Hoa Kỳ trong tương lai. Ông Pillsbury là người hiểu rơ thế cờ vây và các chiến lược trí trá mà giới lănh đạo chính trị và quân sự Trung Quốc đă và đang áp dụng, từ thời chiến quốc cũng như hơn bốn thập niên qua, để trổi dậy. Chính quyền Trump đang tiến hành một số đề nghị chiến lược này. Ông Pence đă bắn phát súng đầu tiên chính thức cảnh báo cuộc chạy đua của Trung Quốc và công bố các chính sách mà Hoa Kỳ sẽ thực hiện để đối phó với sự trổi dậy có nhiều vấn đề của Trung Quốc.

Ông Pence chọn Viện Nghiên cứu Hudson để bắn phát súng này, trong khi biết rơ Trung Quốc đă đọc tác phẩm và nắm rơ các đề nghị của Pillsbury, chính nó cũng là một quyết định chiến lược để gửi thông điệp quan trọng này đến lănh đạo Trung Quốc.
Đây là cuộc chiến không lạnh, chưa nóng, có thể ấm, nhưng sức công phá sẽ không nhỏ. Nó sẽ lâu dài, có lúc ngấm ngầm, có lúc bộc phá, và cũng sẽ có mất mát. Thử thách nào cũng tiềm ẩn cơ hội trong đó. Đây là cơ hội để Việt Nam thoát Trung, nếu muốn. Hoa Kỳ đă bật đèn xanh nhiều lần. C̣n lănh đạo Việt Nam có muốn hay không là chuyện khác.

[I]Phạm Phú Khải
Úc Châu, 15/10/2018
(Bài đăng trên VOA)[/I]