Page 5 of 5 FirstFirst 12345
Results 41 to 44 of 44

Thread: Sống Và Chết Ở Sài G̣n-

  1. #41
    Member
    Join Date
    27-12-2017
    Posts
    761


    Từ Trại Lao Động Cải Tạo Z 30 A, Xuân Lộc, Đồng Nai, tôi trở về mái nhà xưa trong Cư Xá Tự Do, Ngă Ba Ông Tạ, vào một ngày sau Tết Nguyên Đán năm 1990. Vào năm này – 15 năm sau ngày nón cối, giép râu, cờ đỏ, búa liềm vào Sài G̣n – đời sống của người dân Thành Hồ đă đỡ phần cay cực, đói rách, khổ sở nhiều so với tháng Năm 1984 khi xe bông Sở Công An Thành Hồ đến nhà rước tôi đi lần thứ hai. Chủ nghĩa Mác-Lênin bị ngay chính nhân dân các nước Nga, Đông Âu, Đông Đức quăng vào thùng rác, Đảng Cộng Sản Liên Xô tan ră, nhân dân tất cả các nước bị cộng sản áp đặt quyền thống trị ở Đông Âu vùng lên đập phá gông cùm cộng sản, dành lại quyền tự do dân chủ, bức tường ô nhục Bá Linh bị nhân dân Đức đập phá tan nát. Từ năm 1986, 1987, dù không muốn, Chủ Tịch Đảng CSVN Nguyễn Văn Linh cũng phải theo đuôi Nga Sô chơi tṛ “đổi mới”, mở cho nhân dân làm ăn cá thể, tức riêng lẻ, có quyền tư hữu, và tuyên bố: “…cởi trói cho văn nghệ…”

    Tôi về và được ngay vài anh em trong ngành xuất bản tiểu thuyết t́m đến. Những anh em này không phải là cán bộ văn nghệ của Đảng, họ là những lái sách, những phó thường dân sinh sống bằng nghề xuất bản tiểu thuyết. Mỗi cái gọi là Ty Văn hóa Tỉnh được quyền xuất bản một số sách đủ loại trong một năm. Trước đây số sách này toàn là sách tuyên truyền, sách ca tụng Đảng, in ra bằng tiền của tỉnh do cái gọi là Trung Ương, tức nhà nước cộng sản cấp, in ra không cần bán, cán bộ văn hóa ăn lương tháng. Sau 1986, cái gọi là Trung Ương hết tiền không bao cấp nữa, các tỉnh phải tự túc kiếm tiền để sống và để nộp cho Trung Ương. Điều này giải thích tại sao có nhiều cơ sở văn hóa, tỉnh, quận, chiếu phim video Chăn Nuôi Con Heo Nọc và Gái Tư Bổn Nhà Nghèo Thiếu Quần Áo cho dân coi để lấy tiền.
    Cán bộ văn hóa dốt mịt, bắt buộc phải nhường việc t́m tiểu thuyết ăn khách, in và bán kiếm lời cho những lái sách, cán bộ kiểm duyệt kư giấy phép xuất bản và ăn tiền đầu trên mỗi quyển sách gọi là tiền “xuất bản phí”. Anh em lái sách đi t́m bọn thợ viết chúng tôi, đặt viết tiểu thuyết, trả tiền đàng hoàng. Những người đi tù v́ tội chính trị như tôi không được để tên trên tác phẩm ḿnh viết. Tôi được anh em đặt dịch tiểu thuyết Mỹ. Không cần để tên, dịch và nhà xuất bản trả tiền là được. Trong mấy năm từ 1990 đến ngày vợ chồng tôi bánh xe lăng tử sang Hoa Kỳ năm 1994 chúng tôi sống ở Sài G̣n bằng việc dịch tiểu thuyết Mỹ; tôi dịch một số tiểu thuyết của Danielle Steel, Tom Harris, Chester Himes và những tác phẩm “The Firm“, “The Pelican Brief“, “The Chamber” của John Grisham.

    Những năm 1991, 1992… sách tiểu thuyết mới phát hành ở Mỹ, ở Thành Hồ ai có sách trước người ấy dịch. Một sáng có người bạn trẻ đến căn nhà nhỏ của tôi. Anh tự giới thiệu:
    – Cháu ở Mỹ mới về, nhờ có người quen biết địa chỉ bác nên cháu đến thăm bác. Chúng cháu là một nhóm bạn trẻ, ra đi theo bố mẹ năm 1975 khi chúng cháu mới năm, sáu tuổi; nay chúng cháu học xong, đă vào đời đi làm. Chúng cháu muốn học tiếng Việt nhưng không có phương tiện. Bố chúng cháu và những ông bạn của bố chúng cháu, ra đi năm 1975, nay các ông nói một thứ ngôn ngữ Việt mà chúng cháu thấy không c̣n là Việt ngữ thuần túy nữa. Nhóm chúng cháu học tiếng Việt bằng cách đọc những tiểu thuyết của bác, như truyện “Gă Thâm“, “Người Yêu, Người Giết“, “Nửa Kiếp Giang Hồ“. Trong những tác phẩm của bác chúng cháu học được những từ ngữ thật linh động, thật Việt Nam. Khi cháu về, các bạn cháu dặn cháu thể nào cũng phải đến thăm bác.

    Người bạn trẻ độc giả của tôi trạc 25, 27 tuổi năm 1992, anh tên là Charles P.D, cư ngụ ở San José. Anh trở về Mỹ, và cũng vào một buổi sáng đẹp trời, một anh bạn anh ở Mỹ về đem đến cho tôi quyển “The Chamber” của John Grisham, sách b́a cứng, mới phát hành, giá 20 đô. Charles viết: “…Cháu nhớ bác nói có sách mới là bác có thể làm ra tiền. Quyển này mới có bán hôm qua, nhân có anh bạn cháu về, cháu mua ngay gửi về biếu bác…”
    Thái độ ân cần của Charles làm tôi cảm động. Đúng là miếng khi đói bằng gói khi no.

    Năm 1997, sống yên lành ở Rừng Phong, tôi nhận được thư của Uyên Thao, bạn tôi, từ Thành Hồ:
    – Hồi này tao ở nhà dịch sách. Nhà xuất bản c̣m-măng tao dịch sê-ri sách viết cho thiếu nhi của tác giả Y… Tao đă dịch được mấy quyển. Mày t́m mua và gửi về ngay cho tao quyển X của tác giả Y, nhà xuất bản Z. Tao cần gấp.
    Tôi thông cảm t́nh trạng của Uyên Thao. Tháng nào cũng phải có sách dịch, không có sách dịch là đói – đói cơm, không phải đói là không có tiền đi ăn chơi như thời trước 1975 anh em chúng tôi vẫn thường than đói. Tôi bồi hồi nhớ lại những buổi sáng mới bốn, năm năm trước, tôi mang bản thảo tập truyện dịch xong đến nhà xuất bản. Khi giao sách cho tôi dịch, người bạn lái sách trẻ tuổi, rất mến trọng tôi và thân t́nh xưng con với tôi, gọi tôi bằng chú (anh nói tôi có nhiều điểm giống ông bố anh đă mất) anh đưa cho tôi trước một khoản tiền, dịch xong giao hàng tính trang trả tiền hết (mỗi trang 7.000 đồng, tính trên toàn bộ số trang bản truyện Mỹ dù tôi có bỏ bớt cả trăm trang) và quan trọng nhất là đưa quyển truyện Mỹ khác cho tôi dịch cùng khoản tiền đưa trước.

    Có tiền, có sách để dịch, tôi vui, v́ tháng ấy vợ chồng tôi có tiền, tôi có việc làm. Những hôm đi giao sách ấy tôi thường về nhà vào lúc 12 giờ trưa, Alice đang làm cơm trong bếp. Nàng hồi hộp đợi tôi về. Nếu nàng thấy tôi dắt xe vào nhà, mặt tiu nghỉu, giọng nói nhăo như bún thiu: “Chưa có sách mới, em ạ. Nó hẹn tuần sau”, nàng thở hắt ra… “Tốt thôi. Chờ vậy…” Nàng mừng khi thấy anh chồng mặt mũi tươi tỉnh: “Có truyện mới. Em yên trí…”
    Được thư của bạn, tôi đến ngay Nhà sách Barnes & Noble ở ngay bên cạnh Rừng Phong. Quá nhiều sách. Phải nói là rừng sách. T́m măi không thấy quyển sách bạn nhờ mua, tôi phải nhờ cô bán sách t́m dùm. Tôi mong nhà sách có sẵn quyển sách bạn tôi cần. Không sẵn th́ order, nhưng order có khi cả tháng sau mới có sách, chờ đợi nóng ruột chịu làm sao thấu. Cứu đói c̣n gấp hơn cứu hỏa. Lửa chỉ làm cháy nhà thôi, cái đói làm con người mất nhân phẩm. Không ai khinh bỉ người có nhà bị cháy, người ta khinh bỉ thằng đàn ông không kiếm được cơm nuôi vợ con nó. Người bị cháy nhà không xấu hổ, người để vợ con đói xấu hổ. Mà chẳng cần ai khinh, thằng đàn ông tự khinh nó v́ nó không nuôi nổi vợ con nó; Đỗ Phủ khi được tin đúa con nhỏ của ông ở quê bị chết v́ đói, than: “Làm cha người ta mà để người ta chết đói. Thật xấu hổ…”
    May quá, sau chừng năm, bẩy phút chờ đợi, cô bán sách mang ra quyển sách b́a cứng, giá 16 đô. Tôi mua ngay, gửi ngay sách về cho bạn. Uyên Thao viết cho tôi:
    – Nhận được sách của mày. Vừa kịp thời gian. Sách của tác giả này ra lâu rồi, có loại paperback b́a mỏng, rẻ tiền. Mày mua loại hardcover đờ luưch cho tao làm chi cho tốn tiền. Sách đẹp quá làm tao phải đem đi photocopy, tao dịch trên bản copy, giao cho nhà xuất bản cũng giao bản copy, c̣n quyển dzin mày gửi về tao cất đi làm kỷ niệm…
    Khi thấy có sách cho bạn, tôi mừng húm, vồ ngay, c̣n tâm trí đâu mà hỏi có bản paperback không? Thế rồi ngày tháng qua – những ngày như lá, tháng như mây – đầu năm 1998, Uyên Thao gửi thư cho tôi:
    – Tao nộp đơn xin xuất cảnh sang Mỹ, diện tị nạn chính trị, Bộ Nội Vụ không cho nộp hồ sơ. Trả lời diện cải tạo như tao không được quyền đi tị nạn. Tao gửi hồ sơ đây. Nghe nói mày quen bà Khúc Minh Thơ, mày nhờ bà ấy lo dùm cho tao.

    Sau Uyên Thao là Chủ Tịt Bụi Chuối Thanh Thương Hoàng của chúng tôi. Chủ Tịt cũng ở trong t́nh trạng như Uyên Thao: đến Bộ Nội Vụ nộp đơn và hồ sơ xin xuất ngoại, để được Bộ Nội Vụ chuyển hồ sơ sang ODP Mỹ để xin được sang Mỹ theo diện tị nạn chính trị, nhưng bị từ chối bằng miệng: “Diện cải tạo các anh không được xuất ngoại”. Chủ Tịt tù 6 niên. Uyên Thao (người mà anh em chúng tôi gọi thân thương là Cậu Út, đôi khi là Cậu Út Đen v́ nước da trắng bóc của cậu, đôi khi là Hoàng Tử Ấn Độ) tù 11 niên. Chủ Tịt Bụi Chuối Thanh Thương Hoàng cũng gửi thư và hồ sơ cho tôi, với lời cuối: “…Trăm sự nhờ bạn…”
    Tôi tŕnh bầy trường hợp hai bạn tôi với bà Khúc Minh Thơ, Hội trưởng Hội Bảo Trợ Gia Đ́nh Cựu Tù Nhân Chính trị, nhờ bà giúp cho. Trước hết, tôi xin kể về nguyên nhân tôi được biết bà Khúc Minh Thơ.
    Khoảng năm 1988 tôi gặp một ông bạn tù trong Thánh Thất Chí Ḥa. Ông trạc tuổi tôi, trước tháng Tư 75 là Trưởng Ty Cảnh Sát. Hỏi thăm tội trạng và án tù của nhau, ông cho tôi biết ông bi kết tội gián điệp, có ra ṭa, bị xử tù 14 niên. Tôi hỏi ông làm ǵ mà bị tội gián điệp nặng nề quá xá vậy, ông nói ông đi cải tạo về, ông thu thập tin tức về những bạn tù của ông, các ông này hiện ở trại nào, gửi sang Mỹ cho một tổ chức để tổ chức này gửi tiền, gửi thuốc về cứu trợ những người đó. Ông nói tên người ông liên lạc ở Mỹ. Trong tù chúng tôi phải nói nhỏ với nhau, mới nghe, tôi tưởng ông liên lạc với một bà người Mỹ, bà Kourminster.
    Hỏi lại tôi mới biết không phải là bà Mỹ Kourminster mà là bà người Việt Khúc Minh Thơ. Đó là lần thứ nhất tôi nghe tên bà. Rồi ông bạn gián điệp bất đắc dĩ cùng lên Trại Z-30 A với tôi năm 1989. Đầu 1990 tôi măn án ra về, ông bạn c̣n ở lại nhiều năm v́ ông bị bắt sau tôi mà án ông lại gấp đôi án tôi. Giữa năm 1994, tôi và Alice được ODP nhận cho sang Mỹ tị nạn. Buổi sáng tôi nghe đài VOA phỏng vấn bà Khúc Minh Thơ về chuyện bảo trợ tù nhân của Hội, tôi nghĩ: “Tại sao ḿnh không nhờ bà này làm ś-bông-so cho ḿnh về Virginia…?”
    Anh bạn thân của tôi cũng ở Falls Church, cùng khu với bà Thơ, anh từ Mỹ phone về cho tôi để hỏi tôi về chuyện vợ chồng tôi sắp ODP sang Mỹ. Tôi nói:
    – Mày nhờ bà Khúc Minh Thơ ở chỗ mày bảo lănh cho vơ chồng tao sang đấy. Chúng tao thích ở Virginia.
    Bạn tôi hỏi:
    – Mày có quen bà Khúc Minh Thơ không?
    Tôi nói:
    – Bà ấy là Hội trưởng Hội Bảo Trợ Gia Đ́nh Cựu Tù Nhân Chính Trị, tao là đương kim tù nhân chính trị, tao nhờ bà ấy giúp là đúng sách vở. Cần ǵ phải quen.
    Bạn tôi nhờ bà Thơ bảo lănh cho chúng tôi đến Virginia. Tôi đă nhờ đúng người. Không phải bà Thơ chỉ tận tâm giúp đỡ vợ chồng tôi, bà tận tâm giúp, lo lắng, thu xếp cho tất cả những người được bà bảo lănh. Bà giữ vợ chồng tôi ở nhà bà một tuần để bà tiện đưa chúng tôi đi các sở làm giấy tờ. Những đêm đầu mới đến Mỹ vợ chồng tôi ngủ không được, đêm ṃ ra bếp uống cà phê, hai giờ sáng chúng tôi thấy bà vẫn c̣n ngồi xem hồ sơ các tù nhân chính trị trong nước gửi đến nhờ bà giúp.

    Bà Thơ sốt sắng nhận giúp hai ông bạn tôi, bà vận động với Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ để Bộ chỉ thị cho ODP Sài G̣n hỏi Bộ Nội Vụ CSVN về trường hợp hai cựu tù nhân mốc thếch là Chủ Tịt Bụi Chuối Thanh Thương Hoàng một thời oanh liệt và Cậu Út Uyên Thao Vũ Quốc Châu, người có nước da trắng ngang với nước da ông Cựu Hiệu Trưởng Trường Trung Học Nguyễn Trăi Sài G̣n kiêm văn sĩ Tạ Quang Khôi, bút danh Tạ Ống Khói: Tại sao hai ông này có quyền đi sang Mỹ tị nạn, hai ông xin đi mà lại không cho hai ông đi?
    Tư văn đi, công văn lại, tiến bộ th́ chậm ŕ mà ngày tháng qua nhanh hơn hỏa tiễn, bà Thơ lại sắp nghỉ hưu nên bà muốn làm cho xong những vụ bà đă nhận lời làm giúp. Một hôm Hội đi họp với những viên chức Mỹ ở Bộ Ngoại Giao, bà bảo tôi:
    – Anh cùng đi với chúng tôi. Anh sẽ tŕnh bày với họ về trường hợp hai ông bạn anh.
    Phái đoàn Hội Hội Bảo Trợ Gia Đ́nh Cựu Tù Nhân Chính Trị đến Bộ Ngoại Giao hôm ấy gồm bà Thơ, bà Hiệp Lohman, ông Lê Văn Ba, Cố vấn của Hội, anh Nguyễn Hoàng Dân, Thư kư của Hội, và tôi, người không có phận sự ǵ ngoài việc láp nháp nói vài lời tả oán về hai ông bạn tù nhân mốc thếch đại vương. Tiếp kiến và thảo luận với Hội là ông Alan Krecko, Phụ Tá Bộ Trưởng Bộ Ngoại Giao, Đặc trách Tị Nạn, bà Terry Ruch, Giám Đốc Cơ Quan Tị Nạn Quốc Tế của chính phủ Hoa Kỳ, và bà Pamela Lewis, Quản Đốc ODP Việt Nam. Bà Lewis tỏ ra rất có cảm t́nh với Hội. Trong lúc ông Phụ Tá chưa vào pḥng họp, bà Lewis kể chuyện bà vừa ở Sài G̣n về có hai ngày, đường phố Sài G̣n đông người đến nỗi bà muốn từ lề đường bên này qua lề đường bên kia mà không sao qua được.
    Ăng-lê của tôi là Ăng-lê Ăn Đong, lại sau hai mươi năm vất vả ở Thành Hồ, tám năm tù thảm năo, vốn liếng tiếng Ăng-lê đă rách của tôi lại càng tơi tả. May sao – đây phải nói cho đúng là tử vi của hai ông bạn tôi đi vào vùng ảnh hưởng của Sao Quy Mă – nên hôm ấy tôi nói khá trôi chẩy. Tôi tŕnh với ông Phụ tá Bộ Trưởng và hai bà Giám đốc về hai ông cựu tù nhân đơ luưch: hai bạn tôi đều trên 65 tuổi, ông nào cũng tù cả mười năm, nay không thể sống được ở trong nước, xin đi th́ chính quyền CSVN không cho đi. Ông Phụ Tá tỏ vẻ ngạc nhiên, ông nói: “Sao lại có chuyện ngăn cản như thế?”. Ông hỏi tôi có bằng chứng ǵ về việc ngăn cản không? Tôi thưa với ông là những viên chức VN chỉ nói miệng, nhưng may quá là may, trên đơn xin nộp hồ sơ của Cậu Út có ghi hàng chữ: “Theo Nghị Quyết 224 những người cải tạo diện này không được phép xuất ngoại” cùng một chữ kư. Tôi tŕnh tài liệu này với ông Phụ Tá. Ông nhận hồ sơ của hai ông bạn tôi và nói ông sẽ xét và cho lệnh ODP Saigon hỏi về trường hợp hai cựu tù nhân này.

    Chừng ba tháng sau, tin phe ta đại thắng đủ cả bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, từ Sài G̣n bay đến Oắt-dzing-tân Đi Xi: Cậu Út và Chủ Tịt cùng được giấy của Bộ Nội Vụ “mời đến nộp hồ sơ xuất ngoại”. Đang khổ sở từ mấy mùa lá rụng v́ đến năn nỉ xin nộp hồ sơ mà không được nộp, nay hai ông cựu tù được “mời” đến nộp hồ sơ, chỉ c̣n thiếu điều cán bộ xuống nước: “…Hai ông làm phúc đến nộp hồ sơ dùm chúng em tí… Chúng em cảm ơn…”
    Như vậy là ta thắng chăm phần chăm, chỉ c̣n qua thời gian làm giấy tờ thủ tục là Chủ Tịt và Cậu Út của chúng tôi đàng hoàng lên máy bay sang Mỹ. Không mấy lâu sau hai ông được ODP mời đến phỏng vấn. Cậu Út đến vấn trước. Tin khó khăn lại bay sang: nhân viên phỏng vấn ODP Mỹ từ chối không cho Cậu Út cùng mợ và hai em sang Mỹ, viện cớ chính phủ Mỹ chỉ nhận cho sang Mỹ những người bị VC bắt đi cải tạo v́ tội ở trong hàng ngũ “ngụy quân, ngụy quyền”, tức những sĩ quan và công chức chính phủ; Cậu Út có nhiều năm làm trong Đài Phát Thanh Quốc Gia Việt Nam Cộng Ḥa, cậu có giấy chứng nhận của ông cựu Giám Đốc Đài Phát Thanh (ông Trung tá Huy Quang Vũ Đức Vinh ở Seattle), ông Vinh có cấp giấy xác nhận cho Cậu Út là nhân viên Đài dưới thời ông làm giám đốc, nhưng nhân viên ODP Mỹ vẫn sài lắc, Y nói: “Vụ này ngoài tầm tay của tôi…”
    Cậu Út của chúng tôi là con cầu tự, nghe nói cậu là con ông Hoàng Bơ nên cậu rất khó khăn trong việc ăn ở, đi lại, tù đày. Tôi vẫn biết số cậu khó nhưng tôi cũng không ngờ số cậu lại khó khăn quá đến như thế. Bà Giám Đốc ODP gửi văn thư cho cậu, đoan quyết: “Dzu có giấy giới thiệu của chính quyền VN đến ODP là chúng tôi mời Dzu nhập Hoa Kỳ liền tù t́ tút suỵt…” Dzậy mà sau khi trầy vi, tróc vẩy – trầy gần hết trọi, chỉ c̣n hai ba cái – cậu lết đến được ODP th́ lại bị viên chức Mỹ Cà Chớn từ chối. Đúng là Phi-ní-lô-đia: Hết nước nói. Cậu Út tin cho tôi, tôi phone về:
    – Không tuyệt vọng. Yên tâm. Lại nhờ bà Thơ can thiệp. Sẽ gọi phỏng vấn lại không lâu.
    Ngọc Dũng hỏi tôi ở tiệm Phở Xe Lửa: “Vụ Uyên Thao đến đâu rồi? Bao giờ sang?” Tôi nói Uyên Thao bị viên chức ODP từ chối, viện lư không phải là công chức, sĩ quan, lại phải nhờ bà Thơ can thiệp với Bộ Ngoại Giao… Ông bạn ngồi gần nghe được chuyện, nói:
    – ODP nó đă từ chối là xong rồi. Bà Trời cũng không can thiệp được.
    Chủ Tịt Bụi Chuối đến ODP phỏng vấn sau nhưng lại đến Mỹ trước Cậu Út. Chủ Tịt không bị rắc rối ấm ớ hội tề ǵ ở ODP cả. Nguyên do là khi Cậu Út bị gàn quải, bà Thơ phone ngay cho bà Lewis, nói rơ để bà Lewis nhớ Cậu Út và Chủ Tịt là hai người đă được ông Phụ Tá Krecko hứa cho tị nạn, nhưng viên chức ODP làm khó không cho. Bà Lewis ra lệnh cho nhân viên ODP Sàigon đặc biệt ưu đăi hai ông nên khi Chủ Tịt Bụi Chuối đến, tên ông đă có trong Sổ Trắng của ODP, cửa ải ODP mở toang cho ông thơ thới đi qua.
    Cậu Út của chúng tôi được ODP mời tái phỏng vấn. Một tối tháng Chín năm 1999 – mới toanh đây mà đă mười tháng qua mau – cậu cũng nhờ bà Thơ bảo lănh gia đ́nh cậu đến Virginia Đất T́nh Nhân – bà Thơ đến phi tràng Dulles đón Cậu Mợ và hai em. Anh em chúng tôi núp bóng bà đi đón Cậu Mợ gồm ông Phó Hoàng Thơ, ông Lê Văn B́nh, ông cựu Hiệu Trưởng Tạ Ống Khói, nhũ danh (tức tên ông lúc ông mới ra đời, ông c̣n bú sữa mẹ) là Tạ Quang Khôi, các ông nhà báo Phạm Bá Vinh, Chủ nhiệm báo Sóng Thần, Nguyễn Hữu Điển, Chủ nhiệm Thủ Đô Thời Báo, các ông Lê Thiệp, Trương Cam Vĩnh (hai ông Lê Thiệp, Trương Cam Vĩnh trước 75 cùng làm trong ṭa soạn Nhật Báo Sóng Thần với Cậu Út).
    Cuối cùng th́, nhờ bà Khúc Minh Thơ, Cậu Út của chúng tôi cùng Mợ và hai em cũng b́nh an đến được Hoa Kỳ.


    oOo

    Mới đây một nữ độc giả của tôi cho tôi biết nàng nghe một nhà xuất bản ngỏ ư: “Sách viết về tù đày, cải tạo nhiều quá rồi, nếu bây giờ có một quyển viết về các văn nghệ sĩ đă qua đời ở Thành Hồ kể từ ngày 30 tháng Tư 75…”
    Nàng hỏi tôi: “Sao anh không viết về cái chết của những ông Nguyễn Mạnh Côn, Dương Hùng Cường, Hiếu Chân Nguyễn Hoạt… và bao nhiêu người bạn khác của anh như Minh Đăng Khánh, Ngọc Thứ Lang, Minh Vồ…? Anh là người có nhiều khả năng viết một quyển về cái chết của những văn nghệ sĩ ta…”
    Nàng ơi… Từ ngày bánh xe lăng tử khấp khểnh, gập ghềnh đến Kỳ Hoa đất lưu đày tôi đă viết khá nhiều về các bạn tôi – loạt bài “Các Bạn Tôi Sống Chết ở Thành Hồ“, những bài ấy đăng tản mát trên các báo. Nhờ nàng nhắc và khuyến khích, tôi sẽ thu thập và viết lại những bài đó để xuất bản thành một quyển sách nghiêm chỉnh: “Sống và Chết ở Sài G̣n“.
    . . .

  2. #42
    Member
    Join Date
    27-12-2017
    Posts
    761


    Bạn ta,
    Buổi sang ở Rừng Phong, tôi mở e-mail, thấy bạn ta Thái Thủy gửi một tấm ảnh ba thanh niên trẻ măng với lời hỏi: “Đố kể được tên ba cậu này”. Hai cậu th́ tôi nhận ra ngay, đó là cậu Thanh Nam và cậu Phan Nghị. Ư Thái Thủy muốn hỏi anh em chúng tôi cậu trẻ măng thứ ba trong ảnh là ai. Kiểm soát trí nhớ nửa phút, tôi nhận ra cậu thứ ba đó là bạn.

    Bạn – bạn là người khai sinh ra mục Tạp Ghi trên nhật báo Tiền Tuyến, tiếng “bạn ta” theo tôi biết cũng là do bạn phổ biến – bạn và Thanh Nam, Phan Nghị chụp chung tấm ảnh lịch sử đó – ba cậu cùng chung một cái đồ, cái đồ khá to, cỡ carte postale – khi ba cậu vừa từ Hà Nội vào Sài G̣n tháng 9, tháng 10 năm 1954 (nói cho đúng Thanh Nam đă dzô Sè-gọng từ năm 1952, Phan Nghị và bạn mới dzô), ba cậu đi qua công viên về sau là công viên Lam Sơn ở trước cửa Nhà Hát Lớn, đường Catinat; những người thợ chụp ảnh Photo-Stop Sài G̣n đứng ở công viên ấy chụp ảnh ba cậu.
    Bạn c̣n nhớ Photo-Stop ở Catinat năm 1954 không? Trước 1954 Sài G̣n thật văn minh. Người đi qua đoạn công viên ấy không cần gọi, không cần nói “chụp cho tôi tấm ảnh”, không cần đứng lại, ba bốn ông Photo-Stop đứng ở đấy suốt ngày cũng cứ giơ máy chụp h́nh bấm mấy pô, đưa ticket, không lấy tiền trước chi cả, vài ngày sau khách ghé qua địa chỉ ghi trên ticket, cũng ở ngay đường Catinat, xem ảnh, thấy đẹp th́ trả 5 đồng lấy ảnh, không thích th́ thôi. Sau năm 1956 Photo-Stop biến mất trên đường Tự Do, một điểm đặc thù của Sài G̣n trước 1954 ra đi – theo chân người Pháp – để không bao giờ c̣n trở lại.
    Mèn ơi… Thấm thoắt dzậy mà đă gần nửa thế kỷ trôi qua kể từ ngày ba bạn ta đi hàng ngang trên đường Catinat, Sài G̣n. “Thời gian vỗ cánh bay như quạ… Đi hết đường xuân kiếm chỗ ngồi. Rượu hết, gà kêu, em cuốn chiếu. Quay về c̣n lại mảnh t́nh tôi…” Không phải thơ tôi đâu bạn. Sức mấy tôi mần được những câu thơ hay đến như thế. Đấy là Thơ Ông Tẩy Sia Tchya Đái Đức Tuấn, tôi t́m thấy mấy hàng châu ngọc ấy trong tập “Nhớ Nơi Kỳ Ngộ” của ông Lăng Nhân. Năm ấy các bạn mới hai mươi nhăm, hai mươi sáu tuổi, các bạn “trong veo cặp mắt chưa vương bụi, chăn chiếu c̣n thơm ngát mộng trai, chí lớn chia nhau đầy gác nhỏ, bụi hồng chưa khiến tóc xanh phai…”
    Đêm nay tôi gọi về trong đáy hồn lưu lạc, những bước chân xưa nhạt dấu giày… Thanh Nam đă đi rồi, Thanh Nam đă về quê, Phan Nghị sống ở Sài G̣n, Thái Thủy ở Cali, bạn ở Sydney, tôi ở Virginia, Xứ T́nh Nhân, Kỳ Hoa Đất Trích. Đêm lữ thứ tôi không say rượu cần, cũng chẳng say whisky, tôi nằm đọc “Bè Bạn Gần Xa”, nửa đêm, Rừng Phong yên lặng như tờ, trăng chiếu qua cửa sổ vào chỗ tôi nằm, tôi trở dậy mở PC viết những ḍng này.
    Nếu ở Sài G̣n năm xưa, những năm 1970, nửa đêm trở dậy ngồi viết như thế này tôi đều đi rửa mặt, đánh răng, trước khi vào pḥng tắm tôi bật cái bếp gaz đun tí nước, tí nước thôi, đủ pha một ly cà-phê, rửa mặt, đánh răng xong trở ra là nước sôi, tôi pha ly cà-phê, Nestlé bột cho nhanh, khỏi chờ nhỏ giọt tí tách mất công, đem vào bàn ngồi, nhâm nhi cà-phê, rít năm, bẩy điếu Lucky, hay Phillip Vàng, Pall Mall rồi mới viết. Đêm nay tôi chỉ rửa mặt thôi, tôi không phải đánh răng v́ hai hàm răng tôi nằm sạch boong trong cốc nước, tôi không uống cà-phê v́ từ ngày bỏ thuốc lá tôi cũng bỏ cà-phê. Tôi uống chút nước trà nóng và bây giờ tôi viết.

    Tôi không bốc thơm “Bè Bạn Gần Xa“, nhiều tên tuổi lớn, trứ danh, uy tín đă ca ngợi văn chương của bạn, v́ đọc bạn quá khuya nên bị mất ngủ, bắt chước bạn đêm nay tôi cũng viết về vài người bạn chung của chúng ta. Bây giờ những bạn gần của chúng ta cũng là bạn xa so với thời chúng ta sống ở Sài G̣n, bạn xa th́ nhiều người đă đi quá xa, như Thanh Nam chẳng hạn. Tôi viết vài chuyện về Thanh Nam bạn ta nhé.
    Tôi vào Sài G̣n từ 1951 nên không được biết ǵ về giới văn nghệ, văn gừng Hà Nội, tôi gặp Thanh Nam năm 1952 ở Sài G̣n khi Thanh Nam làm thư kư ṭa soạn tuần báo Thẩm Mỹ. Năm ấy Trung sĩ Thanh Nam làm việc – cùng Trọng Khương “Bánh Xe Lăng Tử”, Hoàng Giác “Ngày Về”, Nguyễn Minh Lang “Gái Hà Nội” – trong Pḥng Năm, Bộ Tổng Tham Mưu, dưới quyền Thiếu tá Trần Tử Oai – những năm ấy Thanh Nam sống trong nhà anh Nguyễn Bá Châu, chủ nhà xuất bản Á Châu, đường Lê Lai. Thanh Nam sống ở đây cùng với Đại úy Nguyễn Ngọc Loan. Đại úy Loan thời ấy cũng làm việc ở Sài G̣n. Những năm 1966, 1967, có lần tôi nghe Thanh Nam nói (chính tôi, không phải tôi “như thị ngă văn”, tức không phải tôi nghe người khác kể, chính tôi nghe Thanh Nam nói): “Thằng Loan hồi nó sống với ḿnh ở nhà Á Châu nó hiền thế mà sao bây giờ nó dữ thế…” Một đêm gần Tết nhật báo Tia Sáng tổ chức tiệc tất niên ở nhà hàng Bồng Lai, có Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Loan ghé qua chừng mười lăm phút; anh em kư giả Sài G̣n mắt tṛn, mắt dẹt thấy văn sĩ Bắc kỳ Thanh Nam, lúc ấy sương sương, chưa sỉn, giơ ly rượu, lớn tiếng: “Ê… Loan..Lại đây uống với tao, mày…” Và Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Loan, mặc áo giáp chống đạn, cười cười đi đến cụng ly với ông bạn Thanh Nam.
    Năm 1956 tôi viết cái gọi là phóng sự tiểu thuyết “Vũ Nữ Sài G̣n” trên tuần báo Văn Nghệ Tiền Phong, nhờ phóng sự đó tôi được một hai em nữ độc giả thân mến của bổn báo gủi thư đến ṭa soạn. Đấy là những lá thư nữ độc giả ái mộ đầu tiên của tôi, tôi đem đến khoe đàn anh Thanh Nam, đàn anh phán cho đàn em một câu:
    – Coi chừng đó mày. Mấy con này là nữ sinh, chúng nó chuyên viết thư cho văn sĩ. Mày trả lời rồi mày tưởng bở, mày ái t́nh hàm thụ vớ vẩn với chúng nó là chúng nó đem thư mày khoe các bạn chúng nó, mày chẳng ăn cái giải ǵ mà mang tiếng.

    Ngày ấy tôi tin lời Thanh Nam nên tôi bỏ qua vài dịp ái t́nh hàm thụ mí vài em. Về sau nhớ lại, tôi không biết tôi làm theo lời Thanh Nam, như thế là tốt cho tôi hay tôi bị thiệt? Tôi lấy vợ năm 1954, nếu không thận trọng v́ lời cảnh cáo của Thanh Nam biết đâu tôi đă chẳng bị vỡ mặt v́ t́nh ái lăng nhăng với một em nữ sinh dậy th́ đa t́nh thích văn nghệ, văn gừng nào đó ngay từ những năm 57, 58 xa lăng lắc trong ḍng thời gian tím ngắt.
    Đây là chuyện thứ hai của tôi về Thanh Nam. Năm 1960, qua bạn ta Văn Quang, tôi mua lại được cái xế Jeep Nhà Binh phế thải của ông Thiếu tá Trần Thanh, Cục Tâm Lư Chiến. Tôi thích xe Jeep Mỹ capot thấp Đệ Nhị Thế Chiến từ những ngày tôi c̣n nhỏ ở tỉnh lỵ Hà Đông. Những năm trên dưới 1960 là thời phong độ nhất đời tôi, tôi làm nhân viên ṭa soạn nhật báo Sài G̣n Mới của bà chủ nhiệm Bút Trà Nguyễn Đức Nhuận, tôi viết phơi-ơ-tông trên nhật báo Ngôn Luận, tuần báo Văn Nghệ Tiền Phong của ông Hồ Anh, viết trên tuần báo Kịch Ảnh của ông Quốc Phong. Tôi đang trẻ, đang kiếm được nhiều tiền, tôi ăn chơi vi vút, phơi phới. Có xế Jeep, tôi có phương tiện chở một lúc hai, ba ông bạn đi ăn chơi. Năm ấy Thanh Nam sống độc thân ở Bin-đinh Cửu Long. Hoàng Thư và Thái Thủy đă đi theo vợ, ra khỏi bin-đinh, chỉ c̣n một ḿnh Thanh Nam sống cu ky ở đó. Một tối thứ Bẩy tôi đi chơi với Thanh Nam. Thanh Nam nói:
    – Tao sợ ban đêm về bin-đinh. Về đó tao có cảm tưởng như đi vào nhà tù.

    Thưở ấy nào chúng tôi, nào chúng ta đă biết ǵ về nhà tù, nhà tội, ta chỉ mới thấy nhà tù trên màn ảnh xi-nê-ma. Nhiều năm sau khi tôi đă qua cảnh tù đầy, nhớ lại tôi thấy Thanh Nam nói đúng: đi vào hành lang Bin-đinh Cửu Long, nhất là ban đêm đèn vàng lờ mờ, giống như đi trong hành lang nhà tù quá đỗi. Cũng hai dẫy cửa pḥng sơn mầu sám ở hai bên, cũng không thấy một bóng người, không nghe một tiếng động. Pḥng bin-đinh Cửu Long cũng giống hệt xà-lim nhà tù, tất nhiên là rộng hơn, sạch hơn, có giường, có cửa sổ mở ra trời.
    Đêm thứ Bẩy ấy tôi chở Thanh Nam trên xe Jeep đi hai ba nơi, bẩy, tám giờ tối ngồi ở Ngân Đ́nh bờ sông, chín, mười giờ tối lên Quang Minh Đỉnh gần nhà BGI ở Chợ Lớn, mười một, mười hai giờ vào pḥng trà ngồi nghe các em ca sĩ hát. Đêm thứ Bẩy Thanh Nam có thể đi chơi suốt sáng, hôm sau Chủ nhật bạn ta được nghỉ, tha hồ ngáo. Tôi làm báo nghỉ thứ Bẩy, Chủ nhật phải đi làm cho tờ báo ra ngày thứ Hai. Đi chơi khuya quá Thanh Nam không chịu về, tôi nói:
    – Cho tao về, mai tao phải đi làm, mí lỵ tao có vợ, đi chơi khuya quá không được…
    Thanh Nam nói:
    – Mày làm như cả Sài G̣n này chỉ có mày là thằng có vợ.
    Đêm ấy tôi đi chơi với Thanh Nam đến ba giờ sáng. Thế rồi những ngày như lá, tháng như mây, thời gian lại vỗ cánh bay như quạ… Một đêm năm 1966, Trịnh Viết Thành chở bọn tôi đi ăn bouillabaisse ở nhà hàng Choeng Nam trên chiếc Simca 9 của Thành. Ăn xong, theo đúng thủ tục, chúng tôi lên Quang Minh Đỉnh. Thanh Nam – lúc này đă có vợ – đ̣i về, nhưng làm sao về được, Thanh Nam bắt buộc phải đi với bọn tôi lên Quang Minh Đỉnh. Thanh Nam ra điều kiện:
    – Tao chỉ đi với chúng mày đến 10 giờ thôi.
    Đúng 10 giờ Thanh Nam đứng lên ra về. Đại hội đang vui, đèn nến lung linh, anh em thương mến nhau, đêm huyền ảo, nệm khói êm, chuyện ŕ rầm, cuộc đời thật đẹp, Chủ xế Trịnh Viết Thành nói:
    – Về làm cái ǵ sớm thế? Ở lại chút nữa tao đưa về, bọn tao cũng về luôn.
    Thanh Nam cứ ra về. Về sau tôi thấy bạn ta làm thế là đúng, bởi v́ cứ nghe lời ở lại một tí, một lúc nữa là hai, ba giờ sáng lúc nào không biết. Không cần phải đánh đu với tinh, những năm xưa ta c̣n trẻ, chỉ cần ta chiều bạn là ta đủ quên vợ con ta rồi, huống chi ta lại ham dzui, ta cũng đâu có muốn bỏ về.

    Đêm mưa. Sài G̣n năm ấy đang nhiều lính Mỹ G.I., taxi khan hiếm, không c̣n taxi chay rong đón khách, Thanh Nam ra về lúc 10 giờ, không biết mấy giờ đêm bọn tôi xuống đường vẫn thấy bạn ta, mặc áo mưa, đứng dưới gốc cây sao, bạn ta chưa kiếm được xe về đường Cống Quỳnh. Tôi cay cú nhớ chuyện sáu, bẩy năm trước Thanh Nam chưa có vợ, tôi có vợ, đi chơi với nhau đến một, hai giờ sáng Thanh Nam vẫn chưa chịu cho tôi về.
    Chuyện thứ ba: Khoảng năm 1960 trời đất yên b́nh, nhân dịp bán được tác phẩm tiểu thuyết để làm phim, Ngọc Linh mời bọn tôi ăn ở nhà hàng Động Phát, đường Hàm Nghi. Bữa ăn tối ấy có Thanh Nam, Nguyên Sa, không có Mai Thảo – không biết ở Cali những năm 1980 hai bạn ta áo thụng vái nhau ra sao, dường như những năm 1960 ở Sài G̣n chỗ anh em văn nghệ nào có ông Nguyên Sa th́ không có ông Mai Thảo, và ngược lại – có Văn Quang, Thái Thủy, Quốc Phong, Trịnh Viết Thành, Hoàng Anh Tuấn. Chúng tôi nói chuyện linh tinh, đề tài đi đến chuyện vợ bé, tôi nói:
    – Tao sẽ không bao giờ có vợ bé.
    Tôi đưa ra lư do-nguyên nhân hết sức không có ăn nhậu ǵ đến chuyện có vợ bé hay không có vợ bé ở cơi đời này:
    – V́ ông già tao không có vợ bé, tao cũng không bao giờ có vợ bé…
    Bạn ta Văn Quang, lúc ấy chưa chạy hai tầu cùng một lúc, chua đổi tầu, chưa là Thuyền Trưởng Hai Tầu, thản nhiên nói:
    – Nếu mày nói thế th́ tao có quyền có vợ bé. Ông già tao nhiều vợ lắm.
    Tôi miệng lưỡi không khéo léo, đang cao hứng nói hễ tôi bị ai nói ngược lại là tôi nói không được, tôi ngồi bí sị. Anh em nói sang chuyện khác, một lúc sau tôi kéo họ trở lại chuyện vợ bé;
    – Ê… Văn Quang… Hồi mày nhỏ ông già mày có nhiều vợ mày có khổ không? Nếu mày không thấy khổ th́ bi giờ mày cứ việc có vợ bé, c̣n nếu mày thấy khổ th́ mày đừng làm cho con mày phải khổ…
    Văn Quang chưa nói ǵ, Thanh Nam nh́n tôi, nói:
    – Ê… Làm cái ǵ mà mày cay cú thế? Mày mới lấy vợ đây mà, đă lâu la ǵ. Đừng có nói trước. Tao thấy những thằng nói như mày là những thằng có vợ bé sớm hơn ai hết.
    Với câu nói ấy Thanh Nam gạt đề tài vợ bé của tôi ra khỏi cuộc tṛ chuyện. Anh em tối ấy cũng chẳng ai thích nói chuyện vợ lớn, vợ bé.
    Tôi sẽ gửi bài viết ở Rừng Phong này về Sài G̣n cho Văn Quang, Phan Nghị, sang Cali cho Thái Thủy, Hoàng Anh Tuấn, lên Washington State cho Huy Quang Vũ Đức Vinh, sang Nice cho Quốc Phong. C̣n Thanh Nam, Nguyên Sa, Trịnh Viết Thành (Thành sau mười mấy năm tù tội ở trại tù Gia Lai-Gia Trung, đă chết v́ bệnh ở Sai G̣n năm 1990) ở xa quá, tôi không gửi tới được. Các bạn ta có thể chẳng ai nhớ chuyện vợ lớn, vợ bé ở nhà hàng Động Phát, Hàm Nghi, Sài G̣n 40 năm xưa, nhưng tôi c̣n nhớ.

    Hai giờ sáng. Trăng lúc tôi mới bắt đầu viết soi vào chỗ tôi ngủ giữa pḥng, bây giờ lên cao trăng soi trên bàn viết của tôi kê ngay bên cửa sổ. Tôi vẫn thích được ngồi viết ở trước cửa sổ, trên lầu, được đang viết ngửng lên nh́n ra thấy một khoảng trời. Ở Sài G̣n tôi không có được khoảng trời trước bàn viết tôi muốn có, ở đây cửa sổ nhà Mỹ thật lớn, tôi nh́n ra rừng phong huyền ảo dưới trăng.
    Năm 1965 nhật báo Tiền Tuyến ra đời, Trịnh Viết Thành làm Tiền Tuyến với bạn từ số đầu. Đầu năm 1966 Thành đi sang ṭa soạn báo khác, nhường công việc của Thành ở Tiền Tuyến cho tôi. Bạn nhớ không, những ngày ta làm báo Tiền Tuyến ở nhà in Hợp Châu, đường Cống Quỳnh. Chúng ta đến ṭa soạn lúc 5 giờ sáng, những ngày mùa mưa, những ngày cuối năm, trời đất Cống Quỳnh 5 giờ sáng c̣n tối mịt. Nhà in mở toang cửa, không một ai ở dưới nhà, ṭa soạn, pḥng xếp chữ ở trên lầu, những sáng ấy nếu có kẻ nào vào khuân hết những cây giấy báo mấy trăm rame ra xe ba bánh chở đi cũng không ai biết. Bây giờ nhớ lại tôi mới thấy sợ: nếu những sáng sớm ấy không cần hai, chỉ một tên đặc công Việt Cộng nó lững thững đi lên ṭa soạn thôi, nó độp cho bọn ḿnh mỗi thằng vài phát là chúng ḿnh đi tầu suốt cả năm, bẩy tiếng đồng hồ sau các ông Phạm Văn Liễu, Nguyễn Ngọc Loan cũng chưa biết, đừng nói ǵ đến các ông Nguyễn Văn Thiệu, Nguyễn Cao Kỳ, có biết ngay chăng là các ông Đại tá Vũ Quang, Trung tá Lê Đ́nh Thạch, hai ông này có biết ngay th́ cũng phải cả tiếng đồng hồ sau.
    Ṭa soạn Tiền Tuyến năm ấy có bạn, Hoàng Anh Tuấn, Đinh Hiển – Hĩm, anh Vũ Uẩn, Viêm Hồng và tôi, Huy Vân phụ trách trang trong, không ngồi thường trực ở ṭa soạn. Qua năm 1967, trước Tết Mậu Thân, ṭa soạn vào trong Cục Tâm Lư Chiến, đường Hồng Thập Tự, Tiền Tuyến mới có nhà in ở trong Cục Tâm Lư Chiến. Vào đây ṭa soạn có thêm Ngọc Hoán sáng sớm đến dịch tin ngoại quốc, thường gọi là tin télétype. Bạn và tôi ngày ngày thay v́ đến đường Cống Quỳnh, nay ta vào Cục Tâm Lư Chiến đường Hồng Thập Tự. Vào đây ta ngày ngày gặp các bạn Nguyễn Đạt Thịnh, Phạm Huấn, Đặng Trần Huân ở ṭa soạn báo Chiến Sĩ Cộng Ḥa ngay bên ṭa soạn ta, gặp bạn Văn Quang ở trụ sở Đài Phát Thanh Quân Đội cách ṭa soạn ta một khoảng sân.

    Một chị vợ hạ sĩ quan được phép mở một quán cà phê, ăn sáng trong Cục để binh sĩ khỏi phải đi ra ngoài. Quán này ở ngay sau ṭa soạn ta. Tôi ngày ấy hút nhiều thuốc lá, uống nhiều cà-phê nên bị cồn cào, cần ăn sáng cho dễ chịu, nên thường làm việc đến 9 giờ sáng là tôi sang quán ăn sáng, ăn xong trở về ṭa soạn làm việc tiếp. Tôi mặc xi-dzin – tất nhiên, tôi có phải là quân nhân đâu mà mặc quân phục – quán ăn ngoài cà phê, nước ngọt, la ve, chỉ có ba món ăn: hủ tíu, bánh mí ốp-la, bánh ḿ ḅ kho. Tôi thường ăn bánh ḿ ốp-la, uống cà-phê đen. Thấy tôi ngồi bàn, chị chủ ở trong bếp, bảo thằng con:
    – Ra hỏi Đại úy sáng nay ăn ǵ?
    Tôi ăn xong, nghe tiếng chị bảo con:
    – Bưng cà-phê Đại úy.
    Chị gọi tôi là Đại úy, chị yên trí tôi là Đại úy dù chị không thấy tôi mặc quân phục, cổ áo ba hoa mai vàng bao giờ. Chị tưởng vậy không có chi lạ, nhiều sáng chị thấy tôi ngồi ăn với bạn, với các Đại úy Văn Quang, Phạm Huấn – năm ấy các bạn đều là Đại úy – chị thấy tôi đồng tuổi với các Đại úy, tôi có thái độ ngang hàng, bạn bè với các Đại úy, tôi mày tao với các Đại úy, chị nghĩ tôi là Đại úy cũng phải thôi. Tất nhiên là tôi không cần nói với chị tôi không phải là Đại úy.
    Một sáng như mọi sáng, tôi nghe chị bảo thằng con:
    – Ra hỏi Thiếu tá sáng nay ăn ǵ?
    Tôi ghi nhận cấp bực Thiếu tá nhưng không lấy ǵ làm lạ, có thể chị lầm tôi với một ông Thiếu tá nào đó. Ăn xong, tôi nghe chị bảo con:
    – Bưng cà-phê Thiếu tá.
    Tôi hơi lạ nhưng cũng không théc méc ǵ, đang là Đại úy, bị giáng cấp xuống Trung úy mới théc méc, đang là Đại úy, được gọi lên Thiếu tá, théc méc kư ǵ. Tôi về ṭa soạn ngồi viết phơi-ơ-tông “Thầy Nô”, tôi quên chuyện Đại úy, Thiếu tá, cho đến lúc tôi thấy Đại úy Nguyễn Văn Phúc (ông Đại úy Phúc Khàn, tôi không nhớ ông là Nguyễn Văn Phúc hay Nguyễn Đ́nh Phúc, không biết năm nay ông HO nơi nào ở Kỳ Hoa Đất Trích) đến bàn viết của bạn. Rồi lại có mấy ông Đại úy, Trung úy nữa ghé đến. Các bạn cười nói, bắt tay nhau như có chuyện ǵ quan trọng vừa xẩy ra. Tôi hỏi và được biết các bạn: Bạn, các Đại úy Nguyễn Văn Phúc, tức Phúc Khàn, Văn Quang, Phạm Huấn… cùng một lô các ông Đại úy trong Cục vừa được lên cấp Thiếu tá. Tôi nói:
    – Thảo nào… Sáng nào chị chủ quán cà-phê cũng gọi moa là Đại úy, sáng nay chị ấy gọi moa là Thiếu tá. Th́ ra các bạn lên Thiếu tá, chị cà-phê cũng cho moa lên Thiếu tá luôn.
    Thấy ông Phúc Khàn ngồi với bạn, tôi ngẫu hứng làm câu đối:
    Phúc Lạt, Phúc Khàn, hai Phúc Thiếu
    Quang Văn, Quang Vũ, một Quang thừa“.

    Bạn là Phúc Lạc, Lạc sang tiếng Nam có khi trở thành Lạt, hai bạn Phúc đều là Thiếu tá. Cục Tâm Lư Chiến năm ấy có Đại tá Vũ Quang là Cục trưởng, có Đại úy Văn Quang ở Đài Phát Thanh Quân Đội (năm ấy bạn Văn Quang chưa là Quản đốc Đài), sách Tầu nói: “Chỉ cần vũ quang – tức vũ sáng, vũ tốt – hay văn quang – tức văn sáng, văn tốt – là nước được trị, dân được sống trong an ninh, hạnh phúc”. Chỉ cần một thôi. Cục Tâm Lư Chiến của ta năm ấy có cả vũ quang và văn quang, vũ cũng sáng mà văn cũng sáng.

    . . .

  3. #43
    Member
    Join Date
    27-12-2017
    Posts
    761
    Tiếp chương 23
    . . .

    Nhưng tất cả những ǵ thành rồi sẽ tan ră, những ǵ có rồi sẽ mất. Cho dù Quốc gia Việt Nam Cộng Ḥa của chúng ta có c̣n đến hôm nay, cho dù nhật báo Tiền Tuyến hôm nay vẫn sống, cũng không c̣n bạn và tôi trong ṭa soạn Tiền Tuyến. Các anh Lê Đ́nh Thạch, Vũ Uẩn, Huy Vân đă qua đời, chúng ta tản lạc đi bốn phương trời. Liêu lạc bi tiền sự, chi ly tiếu thử thân, đêm nay tôi bồi hồi tưởng nhớ những ngày xưa chúng ta làm việc cùng trong một ṭa soạn nhật báo ở giữa ḷng thành phố Sài G̣n của chúng ta, những sáng sớm đến ṭa soạn lúc 5 giờ khi đất trời c̣n đen kịt, những buổi trưa ra khỏi ṭa soạn lúc 12 giờ trời nắng chang chang. Ngày tôi rời Tiền Tuyến, Đại tá Vũ Quang đăi tiệc từ biệt tôi ở nhà hàng Victoria, tặng tôi cái máy chữ Brother dấu tiếng Việt, cái máy chữ đầu tiên trong đời tôi, tôi bắt đầu viết bằng máy chữ từ đó.
    Tôi nhớ một ngày năm 1982 tôi đi mua thuốc lào ở Ngă Ba Ông Tạ, khu trước nhà Dây Thép Gió, để gửi cho bạn, năm ấy tôi không biết bạn đang tù ở đâu, Thanh Tâm Tuyền đă về, chỉ cho tôi tới nhà bà chị của bạn ở đường Trần Hưng Đạo, nhờ gửi quà cho bạn.
    Chúng ta gặp lại nhau ở Sydney sau hai mươi năm xa cách – tôi ăn bữa ăn cuối cùng với bạn trước ngày 30 tháng Tư 75 ở Biên Ḥa, bạn đăi tôi, hôm ấy tôi lên Bộ Tư Lệnh Quân Đoàn 5 xin gặp Trung tướng Tư Lệnh Phạm Quốc Thuần để xin một cái pha-vơ ǵ đó, năm ấy Bộ Tư Lệnh Quân Đoàn có ông Đại tá Đoàn Bội Trân (nghe nói ông đă mất trong trại cải tạo, tôi nhớ hôm gặp ông cuối cùng ấy ông nói: “Đừng sợ. Việt Cộng nhiều lắm chỉ là một triệu thằng, ḿnh cả chục triệu chống cộng, chúng nó thắng ḿnh thế nào được”). Chúng ta gặp lại nhau ở nhà Nhất Giang, nhà Hồ Ông ở Sydney, những đĩa tiết canh vịt tiết dầy ba phân, thịt cá sấu, bà chị Thiếu Mai, bạn Đức, các bạn Gia Du, Vi Túy, Nguyễn Đ́nh Khánh, ông bạn già Philip Tống Ngọc, các bạn báo Việt Luận, các bạn y sĩ Sydney, bạn Quang Hoa…
    Năm 1975, bạn và Văn Quang là Trung tá, tôi chắc nếu không có ǵ xẩy ra th́ năm 1980 bạn mới 50 tuổi, Văn Quang mới 47 tuổi, có thể các bạn là Đại tá, và năm 1985 biết đâu tôi lại chẳng có dịp mày tao với một ông Tướng của quân đội ta, như Thiếu tướng Văn Quang, Thiếu tướng Phạm Huấn chẳng hạn. Biết đâu đấy!

    * PHỤ ĐÍNH:
    KƯ SỰ TÙ CỦA PHAN LẠC PHÚC


    Kư giả, nhà văn Phan Lạc PhúcTrời Sydney năm nay lạnh hơn mọi năm. Đêm đông buốt giá, phải trở dậy kiếm cái heater. Mở đèn lên, nh́n ra ngoài vườn, sương đêm đă đọng thành một màn băng mỏng.
    Nh́n màn băng mỏng trên sân, kư ức tôi bỗng trở về cái lạnh buốt xương năm 1976, khi tù cải tạo miền Nam năm đầu tiên ra Bắc. Tụi tôi được “chiếu cố” cho ở Sơn La, địa danh nổi tiếng “Nước Sơn La, ma Vạn Bú”. “Sơn La âm u, núi khuất trong sương mù”. Tù cải tạo thuộc trại 1, liên trại 2 được phân ra ở trong trại tù Sơn La thời Pháp thuộc. Sau nhiều cuộc biến thiên, nhất là sau vụ ném bom miền Bắc, các trại tù này đă đổ nát, chỉ c̣n lại cái nền xi măng. Nhà tù đă đổ bây giờ được che tạm bằng ni lông, hoặc lợp bằng tranh mỏng. Sơn La là miền cao nên lạnh sớm. Mới tháng 11 gió bấc đă lồng lộng thổi về. Đến cuối tháng 12, lạnh vào cao điểm… Chậu nước để ngoài sân, qua đêm đă đọng thành băng mỏng bên trên.

    Tù th́ nóng cũng khổ, lạnh cũng khổ. Nhưng nóng th́ đôi khi c̣n trốn được. Tạt vào một lùm cây hoặc là tạm ngâm ḿnh xuống ao, xuống suối. C̣n lạnh th́ không trốn vào đâu được, nó theo ḿnh suốt ngày, suốt đêm. Nhất là anh em trong Nam ra cứ yên trí là “học tập một tháng”, nên quần áo đem đi làm ǵ nhiều cho nặng. Ra ngoài Bắc đụng cái buốt giá của mùa đông thượng du miền Bắc, thêm mưa phùn ẩm ướt nên cái lạnh lại càng thấm thía. Ban đêm cái nền xi măng trong nhà tù nó lạnh như nước đá, mặc đủ thứ áo quần hiện có mà vẫn lạnh, mặc cả áo mưa đi ngủ, có anh chui vào một cái bao tải vừa kiếm được mà vẫn cứ run. Hóa ra cái lạnh ở ngoài vào th́ ít mà cái lạnh ở trong ra th́ nhiều. Cái lạnh v́ đói cơm nhiều hơn cái lạnh v́ thiếu áo.
    Hồi đó nằm cạnh bên tôi là hai người bạn tù cùng trong đội rau… Một ông nguyên là dân Thiết Giáp, một ông nguyên là Thượng Ttọa (giám đốc nha Tuyên Úy Phật giáo). Ông Thiết Giáp trước đây vốn là một tay hào hoa rất mực. Ông thuộc loại “Tây con”, học trường danh tiếng Saumur, đánh giặc rất ch́, ăn chơi rất bảnh… Đôi lần tâm sự vụn, ổng rút trong ngực áo ra có tấm ví có h́nh một bà rất đẹp, rất mignonne mà khẽ nói “bà xă moi”. Đôi mắt đục và nhăn v́ đói lạnh của ông chợt sáng lên khi nh́n lại h́nh ảnh vợ. Mới đây ổng vừa nhận được một gói quà 1kg đầu tiên từ trong Nam gửi ra. Ông hy vọng lắm v́ có người nhận được ít thịt khô, ít ruốc chà bông. Gói quà của ông, xem đi xem lại măi chỉ có một cái áo lạnh và đặc biệt có hai cái quần slip màu hồng nhạt, chắc là của phái nữ. Tôi không tiện ṭ ṃ, hỏi han về việc riêng của bạn nhưng tôi chắc bà xă của bạn phải yêu thương lắm, phải lăng mạn lắm mới gửi món quà để “tưởng nhớ một mùi hương” như vậy. Đôi khi rảnh rỗi, ông bạn tù hàng xóm của tôi lại khẽ giở món quà đặc biệt ra hồi tưởng…
    Trước đây ông bạn tôi thường hút Lucky. Đi cải tạo ông mang theo một cái pipe Dunhill và vài hộp thuốc Half and Half. Nhưng đă lâu rồi hết thuốc hút pipe, ổng cũng như mọi người khác hút thuốc lào. Quá nửa đời người rồi mới biết cái hấp dẫn của thuốc lào. Nhất là mùa rét, sáng sớm tinh mơ ngồi dậy, hút một điếu đầu tiên trong ngày, cho nó say lơ mơ quên trời, quên đất, quên cảnh lên voi xuống chó, quên luôn cảnh lưu đày tù tội. Ôi phút tuyệt vời… Thuốc lào hấp dẫn như vậy nên trong tù đă có thành ngữ “Có thuốc lào là có tất cả”. Nhưng ở miền Bắc cái cần thiết nhất là gạo, ăn c̣n không đủ th́ lấy đâu ra thuốc lào cho tù. Đành trông chờ vào quà của gia đ́nh gửi tới. Nhưng trong những chuyến gửi quà đầu tiên, có mấy ai được nhận thuốc lào. Thuốc lào thành của hiếm… Ở trong tù cái ǵ thiếu cũng chấp nhận được, nhưng thiếu thuốc lào là một thiếu thốn rất lớn lao. Thuốc lào không những làm quên hiện tại mà thuốc lào c̣n là dấu móc để người tù cải tạo thêm kiên nhẫn đi tiếp cuộc đời tù dằng dặc. Trong trại không có ai có quyền đeo đồng hồ. Đồng hồ cũng như những đồ tùy thân có giá phải gửi ở trại. Ngày ngày đi làm, cuộc sống khổ sai nhọc nhằn, đời tù hun hút, thời gian mịt mờ.

    Trong khi đó quy định của trại giam cứ một tiếng rưỡi đồng hồ lao động là có “kẻng” nghỉ 10 phút “hút thuốc, uống nước”. Điếu thuốc lào ở trên một cái đích gần gũi để người tù vươn tới, một đoạn đường dù ngắn nhưng sắp đến nơi. Nó cũng là một an ủi nhỏ sau hơn một giờ cực nhọc. V́ vậy nên dù khó kiếm, dù đắt đỏ, cũng không ai muốn bỏ thuốc lào. Những tay có thuốc lào thấy vậy nên càng ngày càng lên giá. Một phần ăn sáng (một phần tư chiếc bánh ḿ luộc) trước đổi được 5 điếu thuốc lào, sau xuống giá c̣n 3, rồi c̣n 2 điếu… Người ta sẵn sàng quên đi cái đói để đổi lấy một vài phút say quên.
    Anh bạn tù hàng xóm của tôi, nghiền thuốc lào quá nặng, rét đến nơi mà không thuốc hút. Anh liền lấy cái pipe Dunhill nổi tiếng của Ăng lê ra đổi thuốc lào. Được chừng 10 hôm là hết thuốc. Có người mách lấy lá ngải cứu phơi khô thái nhỏ hút vô nghe được lắm. Anh bạn tôi nghe lời, phơi đi phơi lại lá ngải cứu trộn thêm với nước điếu và một chút nước mắm, một chút đường. Hôm hoàn thành thuốc lào ngải cứu, anh có mời tôi hút thử, cũng thấy say say nhưng không êm bằng thuốc lào, mà rát cổ họng. Ông bạn tù Thượng tọa mới bảo rằng không nên hút cái giống ấy, hao người, hao phổi. Nhưng anh bạn tôi thèm thuốc quá cứ hút thuốc ngải cứu cho đỡ thèm. Một hôm, vừa hút xong, chưa kịp đặt cái điếu cày xuống, máu mũi anh đă chảy ṛng ṛng.,..

    Mùa đông đầu tiên ngoài Bắc, anh bạn tù hào hoa một thuở của tôi vừa đói, vừa lạnh, vừa thèm thuốc. Theo anh th́ mùa lạnh ở Việt Nam khó chịu hơn bên Tây nhiều mà lạnh nhất là hai cái tai. “Nhiều khi tôi cứ tưởng hai cái tai lạnh cóng của tôi nó rụng mất rồi”. Anh vừa nói, vừa run lập cập. Một buổi tối trời vừa lạnh, vừa mưa, lán lợp giấy nilong, nước mưa giột tí tách, anh bạn tù của tôi chợt có sáng kiến mới. Anh lấy chiếc quần slip của vợ gửi cho chụp lên đầu, kéo sụp xuống tận mí mắt, che kín hai tai. Trong cái chập choạng của một ngọn đèn dầu hỏa, tôi thấy anh “không giống ai”, mà trên thế giới này chắc không thể có một cái mũ, cái nón nào ly kỳ đến vậy. Anh nhếch một nụ cười, vừa hài ḷng vừa ngượng ngập và khẽ nói: “Cho nó ấm hai cái tai mà đỡ nhớ thương vợ con, ông ạ…”
    Dạo ấy, tù cải tạo c̣n thuộc quyền quân quản, thuộc Bộ quốc pḥng, chưa thuộc Bộ nội vụ. Quân đội trông nom tù, chưa phải công an. Anh em chưa phải vào các trại tù mà ở trong các lán, có dây thép gai bao quanh và bộ đội canh gác ở ngoài. Buổi tối chưa có lệ vào pḥng giam, xích cửa lại, gióng sắt đưa lên giam tù trong đó suốt đêm, sáng mai mới tháo xích, mở cửa, ăn uống, ỉa đái trong đó luôn như các trại tù công an sau này. Nhưng mỗi tuần vài ba lần thế nào quân đội Vi Xi cũng có kiểm tra đột xuất, mà kiểm tra thường vào ban đêm. Nghe tiếng c̣i gắt gỏng rít lên là anh em phải vội vàng trở dậy, mắt nhắm mắt mở chạy ra sân đứng xếp hàng 2 để cho cán bộ kiểm soát. Anh “lán trưởng” sau khi kiểm lại số người trong lán, đứng nghiêm báo cáo.
    – Báo cáo cán bộ, lán 4 trại 1, 30 người đủ.
    Tên Thượng úy chính trị viên cầm đèn pin, đứng cạnh một anh lính mang AK tùy tùng, hất đầu ra lệnh:
    – Được, cho vào.
    Tù hàng hai lần lượt kéo nhau vô lán. Anh bạn tù Thiết Giáp của tôi đang giở thức giở ngủ nên lật đật cứ đội nguyên cái “mũ” không giống ai ra xếp hàng. Khi anh vừa đi qua tên Thượng úy, chợt có tiếng giật giọng:
    – Anh kia đứng nại.
    Tất cả anh em vô lán hết, chỉ c̣n NVP Thiết giáp đứng co ro ngoài cửa. Anh em lắng nghe cuộc đối thoại bên ngoài:
    – Cái này là cái ǵ?
    – Dạ… cái quần…
    – Ở đâu ra?
    – Vợ tôi gửi cho tôi.
    – Tại sao mà anh nại đội cái quần của vợ anh…
    – Tại trời lạnh quá… mà không có mũ…
    – À, anh này bôi bác chế độ. Anh tên ǵ? Mai nên nàm việc…
    Tên Thượng úy Vi Xi này anh em trong trại đặt tên là “Thượng úy không no”. Tuần nào sáng thứ Hai, y cũng lên lớp anh em về mọi thứ chuyện trên trời, dưới biển. Nói th́ ngọng líu, ngọng lo, “l” đánh ra “n” nhưng lúc nào cũng thở ra giọng “đỉnh cao trí tuệ”. Một hôm trong đề tài “an tâm học tập, cải tạo” y ta lên tiếng: “Các anh không no, gia đ́nh các anh không no, nhân dân không no, đă có đảng và nhà nước no”. Mọi khi, y ta nói trời trăng mây nước ǵ, tù cũng cứ ậm ừ, coi như gác bỏ ngoài tai. Bữa ấy, khi vừa nghe y nói tới đó, đám bạn tù cải tạo bỗng phát lên một trận cười rầm rĩ cũng với tiếng vỗ tay vang dậy. Y ta tưởng bở, lại càng đỏ mặt tía tai lên mà nói tiếp…
    Nhưng sau này không biết có tên “thối mồm” nào đó mới lư giải cái cười rôm rả và tiếng vỗ tay không ngớt của tù cải tạo cho y. Y ta giận lắm. Giận lắm nên y hành hạ anh em tù sát ván. Một anh bạn tù đói quá, nhổ trộm khoai ḿ (sắn) mọc trên sườn non. Trước đây, cái tội như thế này chỉ bị cảnh cáo trước đội, rồi viết kiểm điểm “rút kinh nghiệm” là xong. Kỳ này, chính trị viên “không no” liền nhốt anh bạn nhổ trộm sắn 1 tuần vào trong cái cũi dây thép gai, một kỳ công của đỉnh cao trí tuệ. Đây là một túp lều, nhưng một túp lều quây bằng dây kẽm gai. Không có tường mái, chỉ có một tấm bạt được coi như mái lềụ Ở trong dây thép gai quấn ngang dọc, chằng chịt cao thấp. Người vô ở trong đó phải cẩn thận lắm không th́ bị gai cào rách lưng, rách mặt, đặc biệt là ngồi không được v́ thấp quá, nằm cũng không được v́ không đủ chỗ. Lúc nào cũng phải nửa nằm, nửa ngồi cứ lom khom, lom khom…

    Chính trong thời điểm này anh bạn tù Thiết Giáp của tôi lên gặp “y ta làm việc”. Khi về NVT mặt mũi chảy dài. Anh cho hay là cán bộ “không no” tuyên bố không cho anh đội cái mũ “thiếu văn hóa” ấy nữa. Anh phải làm kiểm điểm “hứa trước đảng và nhân dân thực hiện nghiêm chỉnh lệnh của cán bộ”. Buổi tối, bên ngọn đèn dầu tuôn khói mịt mù, anh bạn thiết giáp của tôi thở phào phào ngồi viết kiểm điểm, vừa viết vừa run v́ đói lạnh, v́ không có cái mũ che tai… Chợt ông bạn hàng xóm bên phải của tôi là Thượng tọa Thích Thanh Long (nguyên Giám đốc Nha Tuyên úy Phật giáo) từ từ lên tiếng:
    – Đừng có lo, rồi đâu có đó…
    Nói xong, ông khẽ lục trong đám quần áo của ông lấy ra một tấm áo nâu dài, tấm áo “Thượng tọa” của ông mà đưa cho ông Thiết Giáp.
    – Hăy cứ quấn cái áo này lên đầu cho ấm… Rồi ta tính…

    Chúng tôi, ông Thượng tọa, ông Thiết Giáp, và tôi, là 3 người trong số 1 tổ “tam tam” trong đội rau. Ba người chúng tôi phụ trách một khu rau ở bên bờ suối, cạnh bệnh xá và khu B dưới gốc cây lim già… Chúng tôi cùng ăn, cùng ngủ, cùng làm… nên hiểu nhau nhiều lắm. Được làm với ông già này là một điều may mắn lớn. V́ ông Thiết Giáp với tôi, từ xưa đến giờ đâu có biết cày cuốc, trồng rau trồng củ ra làm sao đâu. Ông già Thượng tọa chỉ vẽ cho chúng tôi hết thảy. Từ cách cầm cái cuốc, cái thế đứng khi cuốc phải như thế nào? Cuốc hùng hục “như trâu đánh mả” như tôi là không được. Cuốc như thế là “cuốc lật” dành cho việc cuốc ruộng, cuốc vườn. Ở đây trồng rau th́ cuốc phải “đầm”, nhẹ nhàng, từ tốn như mưa dầm, mưa lâu thấm đất. Cuốc hùng hục như tôi th́ sức đâu mà cuốc cả ngày cả buổi. Ông cụ c̣n chỉ cách sử dụng các loại cuốc thật nhỏ, chỉ lớn hơn cái bay thợ nề một chút thôi. Rồi c̣n ủ phân, pha nước tiểu, tưới bón, trồng trọt… Mỗi loại rau, mỗi thời kỳ đều tưới bón khác nhau, lúc nhỏ tưới bón khác, lúc lớn phải bón thúc lại khác. Bây giờ chúng tôi đang trồng rau cải ngồn ngộn, những trái su hào no tṛn… Đi tưới nước giữa hai hàng cây cải tốt tươi, tiếng ṿi nước hoa sen dội vào lá cải nghe rào rào, ông cụ ung dung làm việc, thần thái an nhiên. Ngoại cảnh h́nh như không ảnh hưởng được đến ông cụ. Ông giống như một ông già nhà quê thuần hậu, quanh quẩn bên cây lá trong vườn. Ông h́nh như không lo, không sợ cái ǵ. Ông nói ít, cái câu thường thấy ở ông cụ là: “Đừng có lo, rồi đâu có đó”…
    Để cho cái việc của ông bạn Thiết Giáp “đâu có đó” đối phó với anh thượng úy “không no”, ông cụ Thanh Long một ngày Chủ nhật sau đó liền cắt cái vạt áo dài nâu “Thượng tọa” của ông lấy vải may cho ông bạn Thiết Giáp một cái mũ đội đầu. Bàn tay già nua run rẩy (năm ấy 1976 ông cụ đă 63 tuổi) đường kim mũi chỉ cũng thô sơ vụng về, nhưng ông bạn Thiết Giáp đón nhận cái mũ mà rưng rưng xúc động. Ông cụ đă cắt chiếc đạo y ra may mũ. Ai cũng tiếc chiếc áo dài theo ông cụ đă lâu, chắc mang nhiều kỷ niệm tu hành của một vị cao tăng, nhưng ông cụ chỉ cười x̣a mà nói: “Th́ nó cũng chỉ là cái áo…”
    Đă lâu lắm rồi, người địa phương ở Sơn La nói vậy, mới có năm quá lạnh như năm nay. Đúng là “giậu đổ b́m leo”, vào cái lúc mà tù cải tạo ra Bắc, lại đụng ngay một trận rét kinh hồn… Mà xưa nay cái lạnh và cái đói có nó có liên hệ “hữu cơ” với nhau. Càng đói th́ càng rét – mà càng rét th́ càng đói. Anh em ta đă có người “nằm xuống” v́ đói lạnh. Vũ Văn Sâm (Thục Vũ, viết văn, làm nhạc) chết đêm 16 rạng 17 tháng 11 năm 1976 bên bịnh xá, sau cơn gió mùa đông bắc đầu tiên. Đến đầu tháng Giêng 1977 (không rơ là ngày 3 hay 13 tháng Giêng, tôi nhớ không được kỹ lắm) Ngô Quư Thuyết ṭa án quân sự vùng 4 cũng đi luôn, đi rất êm đềm, rất lặng lẽ. Sáng ra không thấy anh ta dậy nữa, lay chân gọi dậy th́ người đă lạnh cứng từ lúc nào rồi. Trong tờ khai của đội trưởng đội của anh NQ Thuyết, có nói rằng “Anh NQ Thuyết được đội cử nuôi heo, anh đói quá nên thường ăn vụng cám heo. Chắc là bị ngộ độc nên đă chết”.

    Ở xứ thượng du này có cái rất sẵn là đá và cỏ. Những bữa trời quang mây tạnh, trèo lên núi kiếm lá về ủ phân, thấy bát ngát toàn núi là núi. Những chỏm núi gần xa, chập chùng ngút mắt trông giống y như một màng lưới bao la mà mỗi ngọn núi là một mắt lưới. Sơn La: lưới núi. Hay thật, đúng y như thế thật. Tù mà ở trong cái lưới núi này th́ chạy đi đâu cho thoát. V́ nhiều núi nên có nhiều loại đá. Một bạn tù trẻ tuổi ở khu B bên cạnh, Vũ Xuân Th. tay biệt kích dù mũ xanh kiệt hiệt có khá nhiều tài: đóng ciné, điêu khắc, vẽ, đánh bóng chuyền có hạng, mưu sinh kỳ tài… Bây giờ Vũ Xuân Th. kiếm ăn lần hồi những khi rảnh rỗi bằng cách chọn đá marble về gọt thành nơ điếu hút thuốc lào. Nơ điếu made in Vũ Xuân Th. th́ khỏi nói, vừa đẹp vừa có khắc hoa, khắc chữ (theo yêu cầu) vừa kêu ṛn ră không thể tả. Giá rẻ thôi: một kư sắn hay 2 cục đường tán 1 cái. Tôi và Vũ Xuân Th. là chỗ “bồ tèo” nên Vũ Xuân Th. có tặng một cái nơ điếu tuyệt vời: rất kêu (cái này là dĩ nhiên rồi) mặt trước có khắc nổi h́nh một con diều hâu đậu trên cành thông, một bên là một đóa hoa hồng, một bên nữa là khắc năm tháng… Khi đem tặng cái nơ điếu, Vũ Xuân Th. mới “bốc láo” rằng: “Một đóa hồng cho đại bàng cô đơn đây”. “Đại bàng đại biếc ǵ nữa ông ơi, đáng lẽ ông phải khắc một con quạ già mắc bẫy”.
    Trong khi đó ông bạn già Thượng tọa của tôi cũng đi kiếm đâu được mấy mảnh đá dài dài. Lúc nào rỗi răi lại thấy ông cụ ra bờ suối mài mài, đục đục…. Một hôm tôi thấy trong lều dụng cụ của tổ rau tụi tôi, h́nh dạng hai tấm bia đá thô sơ có khắc tên “Vũ Văn Sâm, mất ngày…”, “Ngô Quư Thuyết mất ngày…” Tôi nhấc tấm mộ bia lên, nh́n ông cụ? Ông cụ ngó mông ra khoảng rừng núi chập chùng mà nói: “Th́ cũng mong đánh dấu được vài nắm xương tàn”.
    Last edited by BlackHole; 11-02-2019 at 04:36 AM.

  4. #44
    Member
    Join Date
    27-12-2017
    Posts
    761
    Tiếp chương 23


    . . .

    Một sáng mùa đông vào khoảng nửa buổi, tôi đang lặc lè 2 thùng “ô doa” (arrosoir) tưới nốt cho khoảng vườn rau trước mặt, gần nhà bếp khu B th́ bỗng có tiếng gọi khe khẽ, khẩn trương:
    – Này, này…
    – Ai đấy?
    – Vũ Xuân Th. đây.
    – Làm ǵ đấy?
    – Bữa này làm “chảo trưởng”. Thổi cơm nhà bếp. Ăn cháy không?

    Tại sao mà bạn ta hôm nay lại hỏi một câu “thừa thăi” như thế nhỉ. Tôi và Vũ Xuân Th. đều là dân “volley”. Tôi th́ già rồi c̣n Th. th́ đang sức. Trong làng “bóng chuyền” tụi tôi, mỗi khi mà cây nêu lỡ tay nêu sang lưới bên kia th́ dân bóng chuyền kêu bằng “cơm nắm cho tù”, nghĩa là đối phương được biếu không một trái banh ngon lắm, bổ lắm, chắc ăn lắm, ít khi có lắm. Bây giờ chúng ta là tù “chính cống bà lang trọc” rồi, đói ḷi xương, vàng mắt mà lại c̣n hỏi “có ăn cháy không?”. Chừng như nhận ra sự vô duyên của ḿnh, Vũ Xuân Th. vội nói:
    – Chạy ra góc vườn lấy mảnh lá chuối lại đây.
    – Có ngay.

    Sau đó từ cái lỗ mắt cáo của hàng rào nhà bếp khu B, qua đám lá duối và dây leo b́m b́m, tôi nhận được từ bạn ta Vũ Xuân Th. một cái gói lá chuối âm ấm, nóng nóng. Để ngay cái gói này áp sát vào bụng, mà đi về dưới gốc lim già bên bờ suối, nơi cái lều nhỏ của tiểu tổ chúng tôi.. Ôi chao, cái làn da bụng lép kẹp của tôi đang được sưởi ấm, đang được phỉnh nịnh. Cái may mắn này ít khi có lắm. Tôi phi về như bay. “Tây con” Thiết Giáp thấy tôi mặt mày tươi rói liền ngẩng đầu lên hỏi:
    – Cái ǵ mà hí hửng thế?
    Tôi bước vô lều, nh́n trước nh́n sau, rút từ trong bụng ra gói lá chuối c̣n tươm khóị Mở ra, miếng cháy vàng rộm, nóng hổi, đang bốc hơi.
    “Tây con” sáng mắt ra, vội hỏi:
    – Ở đâu ra thế?
    Tôi chỉ sang khu B mà khẽ nói:
    – Bạn vừa cho…

    Tôi để phần ông cụ một miếng, ông cụ đang bận tay ngoài chỗ “cây giống”. “Tây con” và tôi chia nhau miếng cháy nóng, vừa ăn rau ráu vừa hít hà. Từ sáng đến giờ, mỗi đứa chúng tôi xách ít ra cũng hàng trăm đôi nước, chân tay, ḿnh mẩy ră rời, bởi v́ buổi sáng có cái ǵ vào bụng đâu. Dạo này hết bột ḿ cứu trợ rồi. Cái gọi là “bữa sáng” chỉ là một chén cháo bột khoai ḿ loăng đầy mùi hôi mốc. Không ra đâu vào đâu. Mùa lạnh nước suối cạn, phải lần xuống dưới ḷng suối mới múc được nước. Leo lên bao bậc đá trơn, tay xách đôi thùng tưới, miệng thở dốc, sức cứ oải dần, tay chân càng lúc càng nặng trĩu, nhấc không muốn nổi. Trời th́ lạnh và ẩm. Cái rét thượng du miền Bắc rất thấm, rất sâụ Người Bắc kêu bằng rét ngọt. “Cái ngọt nó lọt tận xương”, lại thêm xách nước nên áo quần thấm nước suối. Cái lạnh bên ngoài cái đói bên trong nó hành ḿnh tơi tả. Đang khi sức cùng lực kiệt, đầu váng mắt hoa như thế th́ có miếng cháy nóng này…”Ôi món quà từ trên trời rơi xuống”. Chưa có món bánh ḿ nào trên thế giới có thể sánh được với miếng cháy.
    Ông cụ ăn từ tốn, không có ào ào như tụi tôi. Ông cụ làm c̣n nhiều, c̣n mạnh hơn tụi tôi nữa mà h́nh như ông già không thấy mệt mỏị Lúc nào cũng nhẩn nha, lững thững mà việc ǵ cũng xong. Ông cụ vẫn nói “từ lúc nhỏ đi tu ở nhà chùa…. th́ tôi vẫn làm lụng như thế này, cũng dưa cà như thế này… chỉ tội nghiệp các ông…” Ông cụ chỉ vẽ cho chúng tôi cách làm vườn, trồng cây, bón tưới… Những công việc ǵ khó khăn, vất vả ông cụ giành lấy mà làm. Như cái món lấy phân bắc (phân người) về ủ, ông cụ cũng tự tay làm lấy. Hôm nay, sau khi ăn miếng cháy xong, ông cụ khẽ nheo mắt, tay giơ một nhúm thuốc lào mà nói “hút đi”. Thuốc lào thật, dẻo quánh, thơm nồng, đâu phải thuốc lào “ngải cứu” hay thuốc lào “lá cải khô”.
    – Hút luôn hở cụ. Hay là xái nh́, xái ba?
    – Hút luôn đi.

    Trong cái lúc thuốc lào khan hiếm như lúc này, nếu có thuốc lào thật, đâu có dám hút luôn cả điếu. Phải hút xái nh́, có khi xái ba, tức là một điếu thuốc mà hút 2 hay 3 người. Người thứ nhất châm lửa, rít một hơi, người thứ 2 rít một hơi, rồi người thứ 3 hơi cuối cùng. Người nào mà được hút cuối cùng là “đặc biệt”, v́ được hưởng cái hậu, được rít kêu lóc cóc… Hôm nay, trúng số rồi. Vừa được ăn “bữa lỡ”, lại có thuốc lào thật rít thẳng tay. Tôi hút xong điếu thuốc lào mà say lừ đừ. Từ mấy bữa nay, hôm nay mới có thuốc lào thật. C̣n toàn hút thuốc lào “lá cải già tẩm nước điếu phơi khô”. Ăn xong, hút xong thấy đời sáng láng, phơi phới. Tôi liền tà tà đi ra gần chỗ nhà bếp, đằng hắng lấy giọng mà thưa với bạn ta rằng:
    “Tương phùng được buổi hôm nay… Trùng phùng lại nhớ giờ này hôm sau”.
    Tôi nghe thấy tiếng cười rinh rích rồi Vũ Xuân Th. vừa cười, vừa nói vọng ra:
    – Được rồi, hiểu rồi… ông nội … Cứ khoảng giờ này ngày mai ông lại tới đây… Nhưng mà khéo léo đấy nhá.
    Thế là cứ vào khoảng nửa buổi, 9 giờ rưỡi 10 giờ sáng những ngày sau đó, mỗi khi thấy bạn tôi “chảo trưởng” ra cơm, tiếng xẻng khua xuống chảo gang kêu xoèn xoẹt, là tôi lại lững thững giả vờ bắt sâu bọ, bên bụi ruối… rồi lĩnh từ tay bạn ta một gói cháy vừa chín tới mang về…

    Nhưng cái thời gian “bồi dưỡng” này không được bao lâu. Chừng hơn nửa tháng sau, bạn tôi Vũ Xuân Th. đă rời khỏi nhà bếp, ra làm công việc khác. Nguồn tiếp tế của tụi tôi bị cắt. “Phúc bất trùng lai họa vô đơn chí”, bạn Thiết Giáp NVP của tụi tôi cũng điều sang đội chăn nuôi. Cái khu rau này, thượng úy “không no” tuyên bố: “Chỉ cần 2 người cũng đủ. Các anh khắc phục”. Công việc 3 người làm trước đây đă “bá thở” bây giờ c̣n lại có 2 người. Ông cụ gần như bao giàn hết công việc cũ của NVP nhưng tôi vẫn phải làm thêm. Nhưng điều đáng phàn nàn là trong thời gian bồi dưỡng vừa qua cái bao tử của tôi nó bắt đầu quen ăn “bữa lỡ” hồi 9, 10 giờ sáng rồi. Bây giờ “ăn quen nhịn không quen” cứ nửa buổi là tôi phờ phạc, đói mịt mờ, cất chân, cất không muốn nổi. Thấy tôi rũ rượi như “gà chết” ông cụ một bữa nh́n tôi rồi chắt lưỡi: “Đừng có lo…” Ông cụ cầm con dao, xách cái bị cói phăng phăng, chừng nửa giờ sau ông cụ về, đặt phịch cái bị vào trong bếp. Trong cái lều nhỏ của tụi tôi, lúc nào bếp cũng cháy lim dim, vừa để đun nước, hút thuốc vừa để sưởi những lúc nghỉ tay… Bây giờ ông cụ quạt lửa lên, lấy mấy củ sắn ở trong bị ra bỏ vào bếp nướng. Ông cụ bảo tôi ra ngoài coi “động tĩnh”. Tôi lại bắt đầu mừng v́ có đồ ăn, nhưng lại ghê v́ tôi biết ông cụ vừa lên trên đồi lấy sắn của trại. Ở các trại tù hoặc các nơi đóng quân của Vi Xi, ở chung quanh thế nào cũng có một số đất đai thống thuộc. Ở vùng đồng bằng hoặc trung du th́ trồng lúa, trồng ngô khoai trồng trà, trên thượng du như Sơn La này th́ trồng sắn, trồng ngô, trồng mía. Thứ sắn lưu niên để từ năm này sang năm khác, coi như là nguồn lương thực dự trữ. Đây là thứ cây lương thực dễ trồng nhất trong thiên hạ. Nhổ cây sắn lên lấy một chùm củ. Xong rồi cứ cây sắn ấy, lấy dao chặt một gang tay, phải có ít nhất là 3 mắt. Cuốc một nhát cuốc hay lấy dao đào lên, nhét một cái hom lên trên mặt đất. Cứ thế là chừng năm sau, mỗi cái hom lại thành một cây sắn, lại cho một chùm củ. Đất tốt th́ củ lớn, đất xấu th́ củ nhỏ. Trong những thứ lương thực ở trại tù miền Bắc, sắn được xếp vào hạng bét. Chỉ tiêu, cân đo, đong, đếm của lương thực là 1 gạo ăn 2 ngô, hay là 3 khoai, hay là 4 sắn. Dù là hạng bét nhưng đối với tù đói nhăn răng, nó vẫn là rất quư. Tù mà động đến sắn, ngô, khoai của trại… là xâm phạm tài sản xă hội chủ nghĩa”. Nhất là trong khi thượng úy “không no” cứ như cái bóng ma, lúc ẩn lúc hiện, chuyên môn ŕnh rập theo dơi anh em. Đó là nghề của hắn.

    Tôi có một anh bạn cùng khóa, NKB xưa nay tính t́nh “nhà binh” cho đến tận kẽ răng. “Reglo” số 1, việc làm răng rắc quần áo là ủi thẳng tắp, giầy botte de saut bóng láng, huy chương đeo một dề, xe díp bóng ngời nệm trắng tinh tươm. Đi cải tạo ra Bắc bây giờ bạn tôi, không biết v́ không hợp thủy thổ hoặc đói khát ra sao mà răng rụng hết, thành một ông già móm xọm. Nhưng bạn tôi lại thèm đường thèm mật quá. Ở gần khu trại mộc của đội anh có một khu trồng mía. Mía cứ bị bẻ trộm hoài, thượng úy “không no” ŕnh rập măi mà không bắt được ai. Một bữa, thượng úy thấy thấp thoáng bóng người trong ruộng mía liền nhảy ra bắt giữ. Gặp ông bạn móm xọm của tôi.
    – Anh vào đây nàm ǵ? Ăn trộm mía phải không?
    – Tôi đi kiếm rau “tàu bay”, tôi đâu có ăn trộm mía.
    – Không ăn trộm mía vào đây để làm ǵ?
    Anh bạn tôi liền há mồm ra, chỉ vào hai hàng lợi không răng mà phều phào nói:
    – Tôi đâu c̣n răng mà ăn mía.
    Thượng úy “không no” thấy vậy, không c̣n bắt bẻ vào đâu được nữa nên vùng vằng bỏ đi. Nhưng y ta nhất quyết bắt cho bằng được người ăn cắp mía. Một bữa không biết y ta đến từ bao giờ, cải trang ẩn dạng ra sao mà ông bạn móm của tôi vào chặt một cây mía là bị y ta bắt được ngay tại trận. Y rất bằng ḷng về chiến công “bắt trộm” của ḿnh. Bạn tôi quá thiếu chất đường (cũng như hầu hết các tù cải tạo thèm chất ngọt và thèm mỡ) nên thường lén vô ruộng mía, đem dao chặt vội một vài đẫn, nhét vào người mang về. Lấy dao dóc mía, chẻ mía ra từng miếng nhỏ đưa vào miệng không răng mà nhần, mà ngậm. Nó cũng khỏe lên được phần nàọ C̣n vỏ mía th́ phải chôn xuống đất ngoài vườn.

    Ngay bữa bắt được kẻ trộm mía, thượng úy “không no” liền biểu diễn quyền uy của ḿnh bằng cách khác; không có giam tội nhân vào cái cũi dây kẽm gai mà y bắt ông bạn không răng của tôi cầm nguyên một cây mía đứng riêng ở ngoài cổng trại. Y ta nói: “Hăy nh́n cho kỹ đi, thượng cấp của các anh đấy”. Anh em đi làm về đều thấy ông bạn tù ǵ, cầm cây mía đứng lom khom, cúi mặt không dám nh́n ai. Ai cũng thương anh… đồng cảm với anh v́ đi tù cải tạo trăm người như một đều phải “cải thiện” cách này, cách khác. Con người “một động vật xă hội”, nên “đói là đầu gối phải ḅ”. Thế thôi, chả ai coi thường, chả ai bỉ thử anh đâu. Nhưng tôi biết, bạn tôi vốn trọng phép tắc lễ nghi nên bạn tôi đau lắm.
    Do vậy nên bây giờ thấy ông bạn già Thượng tọa đi lấy trộm sắn về cho tôi ăn v́ tôi thèm quá, đói quá, tôi vẫn cứ ghê ghê trong bụng. Thượng úy “không no” mà bắt được, không biết y ta sẽ hành hạ ḿnh cách nào đây? Nhưng sợ bị bắt là cái lo xa. C̣n đói cồn cào ruột gan là cái lo gần. Thế th́ ta hăy cứ ăn cái đă. Đang đói bụng mà lại có sắn lùi bếp than th́ nhất thế giới rồi. Tôi cứ chạp thẳng cánh. Ông cụ đi lấy sắn, nướng sắn mà ông cụ có ăn bao nhiêu đâu. Tôi ăn phần lớn. Và sau đó cứ vào khoảng 9, 10 giờ sáng, tưới bón xong là ông cụ xách cái bị đi ra. Lúc th́ sắn lúc th́ khoai, lúc th́ củ giong… Tôi cứ có ăn đều đặn.
    Bạn “Tây con” Thiết Giáp NVP phải đổi sang đội chăn nuôi, trong cái rủi lại có cái may. Bên ấy có công tác lên rừng đẵn cây chuối hột về cho heo ăn. Được ra ngoài thuộc “diện rộng” đi xa xa, gặp được “đồng bào” nên mới có cơ hội kiếm ăn, đổi chác. Vắng mặt tên quản giáo, len lén đem được một cái quần tây, một cái ao pull, một cái kính, một cái bật lửa… đem “quy ra thóc” lấy xôi, lấy cơm mắm… hoặc “quy ra thuốc” lấy thuốc lào… đều được cả, thành ra tụi tôi dạo này có vẻ “phong lưu” hơn trước.

    Một bữa lấy sắn về ông cụ đang ngồi trong lều, quạt đang đều tay, sắn đă bắt đầu chín bốc mùi thơm ngậy, tôi đă chực sẵn đến giờ ăn, th́ bỗng có tiếng động nhẹ đằng sau. Tôi quay lại th́ thấy đôi ủng màu đen đă đứng sau lưng tự lúc nào rồi. Tôi chết sững. Thượng úy “không no” đă tới.
    – Biết ngay mà, cứ vào khoảng 10 giờ nà cái nều này có khói – Thượng úy “không no” đắc chí.
    Tôi cứng họng không biết nói năng ǵ, tâm thần hoảng hốt. Ông già Thượng tọa của tôi, khẽ ngước lên, nh́n thượng úy “không no” rồi điềm đạm nói:
    – Cán bộ thứ cho. Anh em chúng tôi… đói quá…
    Giọng nói ông b́nh tĩnh, người ông vẫn ngồi vững vàng, cái tay quạt sắn vẫn đều đặn không thay đổi, không cuống quưt, mà cũng không ngừng nghỉ.
    – Như thế này là nâu rồi đấy nhá. Không phải chỉ một hôm nay mà thôi đâu?
    Thượng úy “không no” vừa nói vừa quay ra xem xét, kiểm soát căn lều. Chợt y thấy hai cái mộ bia mà ông già Thượng tọa của tôi mới đục xong c̣n để đó. “Vũ Văn Sâm mất ngàỵ…”, “Ngô Quư Thuyết mất ngàỵ…” Y đọc mộ bia xong nh́n chúng tôi, một anh tù già tóc bạc phơ, một anh tù trung niên xác xơ ốm đói. H́nh như có một suy nghĩ ǵ đó thoáng qua, nên nét mặt y có vẻ đắn đo, xong rồi y lững thững đi ra mà nói:
    – Sau không được thế nữa nhá. Ninh tinh.
    …Cho đến bây giờ không biết v́ lư do nào mà tên thượng úy hầm hừ ấy đă bỏ qua cho chúng tôi. Có thể v́ nh́n những tấm mộ bia, nghĩ đến những người anh em xấu số của chúng tôi đă chết v́ đói lạnh… hoặc là phong thái “đại hùng, đại lực, đại từ bi” của con nhà Phật trong phút giây nào đó đă khơi dậy được “chút tính người c̣n sót lại” trong y?

    Phan Lạc Phúc (Trích “Bè Bạn Gần Xa”, Nxb Văn Nghệ, 2000)

Thread Information

Users Browsing this Thread

There are currently 3 users browsing this thread. (0 members and 3 guests)

Similar Threads

  1. Replies: 0
    Last Post: 05-04-2012, 04:48 AM
  2. Replies: 1
    Last Post: 18-03-2012, 07:31 AM
  3. Cuộc Chiến Đấu Cuối Cùng Ở Xuân Lộc
    By alamit in forum Quân Sử Việt Nam Cộng Ḥa
    Replies: 7
    Last Post: 09-12-2011, 08:35 AM
  4. Replies: 0
    Last Post: 25-05-2011, 02:13 AM
  5. Ở ĐÂY CÓ ĐẤU TRANH LÀ Ở ĐÂY CÓ BỊ BẮT
    By hatka in forum Giao Lưu - Giải Trí
    Replies: 0
    Last Post: 02-04-2011, 05:48 AM

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •